Sosyal güvenlik mevzuatı kapsamında çalışanların geçmişte prim ödemeden geçirdikleri süreleri ihya etmelerine olanak sağlayan borçlanma mekanizması, emeklilik yaşını ve prim gün sayısını doğrudan etkileyen kritik bir hak olarak öne çıkıyor. Kadın çalışanlar için çocuk sahibi oldukları dönemler, erkek çalışanlar için ise zorunlu askerlik hizmetinde geçen süreler başta olmak üzere birçok farklı alan borçlanma kapsamına dahil ediliyor. Bu imkan sayesinde sigortalılar eksik günlerini tamamlayarak emeklilik hakkı elde edebildikleri gibi, sigorta başlangıç tarihlerinden önceki süreleri borçlandıklarında işe giriş tarihlerini de öne çekebiliyor.
Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yürütülen bu süreçte ödenecek tutarlar doğrudan yürürlükteki brüt asgari ücret üzerinden hesaplanmaktadır. Doğum borçlanmasında brüt asgari ücretin %32'si baz alınırken, askerlik borçlanması ile Bağ-Kur ihya işlemlerinde ve yurt dışı borçlanmalarında bu oran %45 olarak uygulanıyor. Bu hukuki ve mali yapı nedeniyle asgari ücrete yapılan her güncelleme, borçlanma maliyetlerini doğrudan ve aynı oranda artırarak sigortalıların cebinden çıkacak tutarı büyütüyor.
Yeni Yıl Öncesi Mali Tablo Ve Beklenen Zam Oranları
Mevcut mevzuata göre 31 Aralık 2024 tarihine kadar geçerli olan asgari ücret üzerinden yapılan hesaplamalarda doğum borçlanması için günlük bedel 352,32 TL, aylık tutar ise 10.569,60 TL seviyesinde seyrediyor. İki yıllık yani 720 günlük tam doğum borçlanması yapmak isteyen bir sigortalı bugün itibarıyla toplam 253.670,40 TL ödemekle yükümlü bulunuyor. Askerlik borçlanmasında ise %45'lik oran sebebiyle günlük bedel 495,45 TL, aylık bedel 14.863,50 TL ve 18 aylık toplam tutar 267.543,00 TL olarak kayıtlara geçiyor.
Ocak ayında geçerli olacak yeni asgari ücret artışı ile birlikte bu rakamlarda çok ciddi yükselişler yaşanması bekleniyor. Muhtemel zam senaryolarına göre asgari ücrete %28,4 oranında artış yapılması halinde 720 günlük doğum borçlanması 325.712,79 TL'ye, %30 zam durumunda 329.771,52 TL'ye, %35 zam uygulandığında ise 342.455,04 TL'ye ulaşacaktır. Benzer şekilde 18 aylık askerlik borçlanması bedeli %28,4 zamla 343.525,00 TL'ye, %30 zamla 347.805,00 TL'ye ve %35 zamla 361.183,00 TL'ye tırmanacaktır. Bu durum başvurusunu yeni yıla erteleyen bir vatandaşın en düşük senaryoda bile yaklaşık 72.000,00 TL ile 76.000,00 TL arasında ek maliyetle karşılaşacağını gösteriyor.
Bağ-Kur İhyası Ve Yurt Dışı Borçlanmalarındaki Durum
Geçmiş dönemlerde prim borçları ödenmediği için dondurulan Bağ-Kur sürelerinin yeniden geçerli kılınmasını sağlayan ihya işlemleri ile yurt dışında yaşayan vatandaşların borçlanma talepleri de aynı risk grubunda yer alıyor. Tıpkı askerlik borçlanmasında olduğu gibi %45 oranı üzerinden hesaplanan bu işlemlerde de maliyetler doğrudan asgari ücret artışına endekslenmiş durumda. Dolayısıyla geçmiş hizmet sürelerini canlandırmak veya yurt dışı sürelerini Türkiye'deki emeklilik sistemine aktarmak isteyenler için de zaman daralıyor.
Yıl sonuna kadar müracaat etmeyen Bağ-Kur mükellefleri ve gurbetçi vatandaşlar, yeni yılda yürürlüğe girecek yüksek tarifeden ödeme yapmak zorunda kalacaklar. Birden fazla çocuk için doğum borçlanması yapacak anneler veya uzun yıllara yayılan ihya sürecini başlatacak olanlar için toplam maliyet farkı yüz binlerce lirayı aşan boyutlara ulaşıyor. Bu nedenle uzmanlar, şartları taşıyan tüm hak sahiplerinin vakit kaybetmeden harekete geçmesi gerektiğinin altını çiziyor.
Zamlı Tarifeden Etkilenmemek İçin Başvuru Ve Ödeme Süreçleri
Ek maliyet yükünden kurtulmak isteyen sigortalılar için belirleyici ana unsur ödeme tarihi değil, resmi başvuru tarihi olarak belirlenmiştir. Talebini 31 Aralık mesai bitimine kadar kuruma ileten kişilerin borçlanma tutarları, başvuru tarihindeki mevcut asgari ücret tarifesi üzerinden hesaplanmaktadır. Vatandaşlar başvurularını e-Devlet kapısı üzerinden elektronik ortamda saniyeler içinde tamamlayabilecekleri gibi, bağlı bulundukları Sosyal Güvenlik İl veya İlçe Müdürlüklerine şahsen giderek de evrak teslim edebiliyorlar.
Başvurunun zamanında yapılması süreci tamamlamak adına tek başına yeterli olmamakta, kurum tarafından tebliğ edilen borç cetvelindeki tutarın yasal süresi içerisinde ödenmesi gerekmektedir. Doğum ve askerlik borçlanmasında tebliğ tarihinden itibaren 1 ay, Bağ-Kur ihyası ve yurt dışı borçlanmasında ise tebliğ tarihinden itibaren 3 ay içerisinde ödeme yapılması zorunludur. Belirtilen sürelerde ödeme yapılmaması durumunda başvuru geçersiz sayılmakta ve yeni başvurular o günkü güncel yani zamlı tarife üzerinden işleme alınmaktadır. Sigortalıların borcun tamamını tek seferde ödeme zorunluluğu bulunmamakta, bütçelerine göre ödedikleri tutara karşılık gelen gün sayısı kadar prim hizmetlerine eklenmektedir.
