Akdeniz’de artan göçmen türler, deniz ekosisteminde dengeleri değiştiriyor. AÜ Su Ürünleri Fakültesi Su Ürünleri Temel Bilimleri Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Olgaç Güven, Akdeniz’e her geçen gün yeni türlerin dahil olduğunu belirterek, bu canlıların besin zincirinin farklı basamaklarında yer aldığını ifade etti. Göçmen türlerin artışıyla birlikte yerli balık türleri üzerinde ciddi bir baskı oluştuğunu dile getirdi.
"Bazı türler ekonomik değere dönüştü"
Akdeniz’e sonradan giren bazı türlerin zamanla uyum sağlayarak ekonomik değere dönüştüğünü söyleyen Doç. Dr. Olgaç Güven,
“Artık benimseyip isim verdiğimiz türler var. Örneğin ‘paşa barbunu’, ‘lokum balığı’ gibi türler sisteme entegre oldu ve tezgahlarda yer almaya başladı. Yine 2000’li yıllarda gelen bazı mercan türleri yerli türlerle aynı alanları paylaşarak rekabete girse de ekonomik katkı sağlayabiliyor. Bu türler hem yerlileşti hem de sofralarımıza girmeye başladı”
dedi.
"Otçul türler deniz çayırlarını tehdit ediyor"
Bazı göçmen türlerin ise çevresel baskıyı artırdığına dikkat çeken Doç. Dr. Güven, özellikle otçul balıkların Akdeniz'in kritik habitatlarından biri olan deniz çayırlarını tehdit ettiğini belirtti.
Deniz çayırlarının balıklar için yuvalama, yumurtlama ve saklanma alanı olduğuna işaret eden Güven,
“Tavşan balığı gibi türler bu alanları kontrolsüz şekilde tüketiyor. Hatta bu türler yalnızca yetişkin bitkileri değil, yeni sürgünleri de tüketiyor. Bu da kontrolsüz baskı yaratarak, yerli türlerin yaşam alanlarını daraltıyor”
diye konuştu.
Yerli türlerden sarpa ve kupesin de aynı besin kaynağına bağlı olduğunu hatırlatan Güven, otçul balık biyokütlesinin yüzde 70-80’inin istilacı türlerden oluştuğunun tespit edildiğini ve bunun dramatik bir değişim olduğunu söyledi.
"Balon balığı zincirde çıkmaz yol oluşturuyor”
Akdeniz’de öne çıkan en sorunlu türlerden birinin balon balığı olduğunu belirten Güven, bu canlının hem balıkçılığa hem de ekosisteme zarar verdiğini vurguladı.
Balon balığının son derece saldırgan olduğunu belirten Güven,
Ağları parçalıyor, oltaları koparıyor. En önemli sorun ise içerdiği ‘tetrodotoksin’. Bu toksik madde nedeniyle ne insanlar ne de diğer yırtıcılar tarafından tüketilebiliyor. Bu da besin zincirinde enerjinin yukarı taşınamamasına neden oluyor ve zincirde çıkmaz bir yol oluşturuyor”
ifadesini kullandı.
"Önüne gelen her canlıyı tüketebiliyor"
Yayılımı hızla artan aslan balığının da önemli bir tehdit oluşturduğunu dile getiren Güven, bu türün seçici olmayan bir avcı olduğuna dikkat çekti.
Güven,
“Aslan balığı Akdeniz’e yabancı bir tür. Önüne gelen her canlıyı tüketebiliyor. Akdeniz’deki yerli türlerin bu balığa karşı adaptasyonu yok. Bu nedenle özellikle yavru balıklar için büyük risk oluşturuyor. Adeta açık büfe gibi besleniyorlar”
dedi.
"Bazı türler ekonomik değere dönüştürülebilir"
Öte yandan aslan balığının uygun şekilde temizlenmesi halinde tüketilebildiğini belirten Güven, bazı istilacı türlerin ekonomik değere dönüştürülebileceğini ifade etti.
Her göçmen türün istilacı olmadığını vurgulayan Güven,
"Bazıları sadece göçmen tür olarak kalıyor ve ciddi zarar oluşturmuyor. Bazıları sisteme uyum sağlayarak ekonomik katkı sunabiliyor. Ancak kontrolsüz yayılan, yerli türleri baskılayan ve ekosistemi değiştiren türler istilacı olarak tanımlanıyor"
ifadelerini kullandı.
Akdeniz ortak bir sorunla karşı karşıya
Akdeniz’in aynı anda hem iklim değişikliği hem de istilacı tür baskısıyla mücadele ettiğini söyleyen Güven, bu durumun yalnızca Türkiye'ye özgü olmadığını belirtti.
Akdeniz'e kıyısı olan tüm ülkelerin bu baskı içerisinde olduğunu ifade eden Güven,
"Bu sorun tüm Akdeniz havzasında yaşanıyor. Bunu Güney Akdeniz sahilindekiler de doğudakiler de yaşıyor, batıya doğru ilerliyor. Akdeniz genelinde ortak bir sorunla karşı karşıyayız. Bu nedenle ortak bir mücadele gerektiriyor"
diye konuştu.
