Antalya'da çocuk yaşta annesinin yanında halı dokumayı öğrenen Ayşe Taç, yıllar boyunca tezgâhının başından ayrılmadı. Gece gündüz çalışarak binlerce halı dokuyan Taç, kazancıyla 13 yaşında ev sahibi oldu, 50’li yaşlarında ehliyetini aldı ve ‘Devlet Sanatkarı’ unvanına sahip oldu. Şimdi ise çocuklara ve gençlere Döşemealtı halı dokumacılığını öğreterek bildiklerini gelecek kuşaklara aktarmaya çalışıyor.
Mesleğin son temsilcilerinden olan Taç,
"Ben halıdan çok ekmek yedim, bendeki bilgi bitmeden bu mesleği öğretmek istiyorum"
dedi.
Annesinin yanında öğrendi, 13 yaşında ev yaptırdı
Döşemealtı ilçesinde yaşayan Ayşe Taç, halı dokumayı henüz 8 yaşındayken annesini izleyerek öğrendi. Çocukluğundan itibaren bu işi sürdüren Taç, 13 yaşında gece gündüz dokuduğu halılardan elde ettiği gelirle kendisine ev yaptırdı. Yıllar boyunca mesleğini sürdüren Taç, hayallerinden de vazgeçmedi. 50’li yaşlarında ehliyetini alan Taç, aynı zamanda ‘Devlet Sanatkarı’ unvanına sahip oldu. Kalfalık, ustalık ve usta öğreticilik belgeleri de alan Taç, son 4 yıldır Antalya Olgunlaşma Enstitüsü’nde geleneksel halı dokumacılığını öğretiyor. Binlerce halı dokuyan Taç, Japonya ve Kore’den gelen ziyaretçilere de Döşemealtı halıcılığını öğretti. Mesleğin son temsilcilerinden biri olarak çalışmalarını sürdüren Taç’ın en büyük isteği ise gençlerin halı dokumacılığına ilgi göstermesi.
"Halıdan çok ekmek yedim"
Halı dokumayı annesinden öğrendiğini anlatan Ayşe Taç, çocukluk yıllarını şöyle anlattı:
"Annem halı dokurken ona gaz lambası tutardım. Küçük yaştan itibaren gece gündüz halı dokumak zorunda kaldım. 13 yaşında okuldan çıktım ve o yaşta kendime ev yaptırdım. Ben halıdan çok ekmek yedim. O yüzden bu mesleğin bitmesini istemiyorum. Japonlar, Koreliler halı dokumayı öğrenmeye geldi. Onlar bu yaşlarında öğrenmeye çalışırken ben küçük yaştan beri ezbere biliyordum. Herkes bıraktı, son dokuyuculardan ben kaldım."
Boyasını ve ipini kendisi hazırlıyor
Döşemealtı halısının diğer halılardan farklı yönlerinin bulunduğunu belirten Taç, dokuma öncesindeki hazırlık sürecini de anlattı. Dokunacak modele göre çözgü, atkı ve ipliğin hazırlandığını ifade eden Taç, halılarda kimyasal boya kullanmadığını söyledi.
Taç,
"Hem boyama hem de dokuma yönünden farklar var. Dokuyacağımız modele göre çözgüsünü, atkısını ve ipliğini ayarlıyoruz. Hangi modeli dokuyacaksak hazırlığımızı ona göre yapıyoruz. Halılarımız için bazen ‘Sağlıklı değil’ diyorlar. Kimyasal boya kullanmıyoruz. Sabah kalkıp bu ürünleri kazana koyuyorum. Öğleden sonraya kadar kaynatıyorum. Ertesi sabah içinden çıkarıp kurutuyorum. Sonra tekrar yeşil ve mavi gibi renklerde küllü su ile kaynatıyorum. Boyasını da ipini de kendim hazırlıyorum"
dedi.
"Kaç halı dokuduğumu hiç saymadım"
Hayatının büyük bölümünü halı dokuyarak geçirdiğini söyleyen Taç, bugüne kadar dokuduğu halıların sayısını bilmediğini belirtti.
"Bugüne kadar kaç halı dokuduğumu hiç saymadım. Hepsini yan yana koysak herhalde İstanbul’a kadar yol olur. Gece gündüz dokudum. Bazen 1-2 saatlik uykuyla çalıştım. Binlerce halı dokumuşumdur. Benim düğün, bayram gibi sosyal yaşantım olmadı. Bütün zamanım halının başında geçti. Misafirim geldiyse gece dokudum"
diye konuştu.
"'Devlet Zanaatkarı' oldum"
Hayalleri için yıllarca çalıştığını anlatan Taç, otomobil almak için biriktirdiği parayı annesinin kalp ameliyatında kullandığını söyledi. Hayallerini hala gerçekleştirmeye devam ettiğini belirten Taç,
"Evimi yaptım, şimdi ise ehliyet alacağım, bir de araba alacağım diyordum. Annem kalp ameliyatı oldu. Araba için biriktirdiğim para oraya gitti. Dışardan liseyi bitirdim. 50’li yaşlarımda ehliyetimi de aldım, arabamız da oldu. Bir de 'Devlet Zanaatkarı' oldum. Şimdi de Antalya Olgunlaşma Enstitüsü’nde çalışıyorum. İlk olarak 2010 yılında Halk Eğitime başladım. Kalfalık, usta öğreticilik ve uluslararası usta öğreticilik belgesi aldım. 4 yıldır burada çalışıyorum. İlk kez sigortam oldu. Halıdan başka hiçbir iş yapmadım. Eşim emekli oldu, ben Olgunlaşma Enstitüsünde işe başladım. Ona, ‘Ben sana 25 sene baktım, şimdi sen bana yemek pişireceksin’ diyorum"
ifadesini kullandı.
"Halı dokumayı öğretmek istiyorum"
Döşemealtı halı dokuma geleneğinin devam etmesini isteyen Taç, son dönemde halı dokumaya yeniden ilgi gösterenlerin çıkmaya başladığını söyledi. Öğretmenlerin bu mesleği okullarda çocuklara önermesi halinde geleneğin yeniden canlandırılabileceğini belirten Taç şunları söyledi:
“Şimdi halı dokumaya yeniden ilgi gösterenler yavaş yavaş çıkmaya başladı. Öğretmenler bu işi okullarda çocuklara önerirse yeniden canlandırabiliriz. Ben ilik açmayı, düğme dikmeyi ilkokulda öğrendim. Çocuklara üretmeyi öğretmemiz gerekiyor. El dokuması halının değeri yüksek. Biz bu işi birçok yabancıya öğrettik. Benden sonra devam ettirenler olsun istiyorum. Bana, ‘Modellerin nerede’ diye soruyorlar. Ben de, ‘Kafamdaki bilgisayarda’ diyorum. Dokuduğum modeller arşivde kalacak. Ben kağıda çizemem, sadece halıya çizerim. Bendeki bilgi bitmeden halı dokumayı öğretmek istiyorum. Ana sınıfından çocuklar geliyor, ‘Ben de yapabilir miyim’ diye soruyor. O heves çocuğun içinde varsa yapacaktır."
