Sosyal güvenlik mevzuatında 4/b statüsünde yer alan bağımsız çalışanlar için uygulanan emeklilik parametreleri uzun süredir çalışma hayatının ana gündem maddeleri arasında bulunuyor. Özellikle 2008 yılı sonrasında yürürlüğe giren sosyal güvenlik reformuyla birlikte, kendi nam ve hesabına çalışan vatandaşların tam emeklilik hakkı kazanabilmesi için 9000 prim gününü tamamlaması zorunlu kılınmıştı. Aynı yaş kategorisinde değerlendirilen 4/a statüsündeki işçi çalışanların ise 7200 prim günüyle emeklilik hakkı kazanması, esnaf ile işçi arasında 1800 günlük belirgin bir fark ortaya çıkarıyor.
Aradaki bu 1800 günlük prim yükü, küçük esnaf ve sanatkâr temsilcileri tarafından yıllardır adalet prensibine aykırı bir durum olarak nitelendiriliyor. Ticari faaliyetlerini zorlu ekonomik koşullar altında sürdüren esnaf grupları, işçilerden tam 5 yıl daha fazla prim ödemek zorunda kalmanın yarattığı finansal ve zamansal yükün hafifletilmesini talep ediyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde yürütülen teknik analizler, söz konusu bu prim uyumsuzluğunu ortadan kaldırarak sosyal güvenlik sisteminde dengeli bir yapı kurmayı hedefliyor.
Tasarlanan Yeni Modelin İçeriği Ve Yaş Haddi Üzerindeki Etkileri
Hazırlık çalışmaları devam eden yeni yasal düzenleme modeli, emeklilik için gerekli olan prim ödeme gün sayısını 9000 günden 7200 güne indirmeyi amaçlıyor. Yapılan bu değişiklik sayesinde sigortalıların ödemekle yükümlü olduğu prim süresi yaklaşık 5 yıl kadar kısalacak. Ancak düzenleme kapsamında yaş şartına dair herhangi bir esnetme veya düşüş öngörülmüyor. Yeni sistem yürürlüğe girdiğinde 7200 prim gününü dolduran kadın sigortalılar 58 yaşında, erkek sigortalılar ise 60 yaşında emeklilik hakkından yararlanabilecek.
Sosyal güvenlik uzmanları, kamuoyunda sıklıkla dile getirilen 5 yıl erken emeklilik algısının doğru anlaşılması gerektiğine vurgu yapıyor. Prim şartının 7200 güne düşürülmesi, her sigortalının otomatik olarak 5 yıl daha erken yaşta emekli olacağı anlamına gelmiyor. Sigortalıların ilk defa tescil edildikleri tarih, EYT kapsamındaki hakları ve yaş sınırları bağımsız birer kriter olarak geçerliliğini koruyor. Prim şartını tamamlayan bir esnaf, mevzuatta öngörülen yaş sınırını henüz doldurmamışsa, emekli aylığı bağlatabilmek için yaş şartını beklemek durumunda kalacak.
Kapsama Alınacak Sigortalı Grupları Ve Küçük Esnaf Detayı
Yeni yasal düzenlemenin kimleri içereceği ve sınırlarının nasıl çizileceği konusu henüz resmi olarak netleşmiş değil. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yürütülen çalışmalarda önceliğin basit usulde vergilendirilen küçük esnaf ve sanatkârlara verileceği ifade ediliyor. Mahalle bakkalı, berber, terzi ve tamirci gibi küçük işletme sahiplerinin prim yükünü hafifletmek, düzenlemenin temel hedefleri arasında ilk sırada gösteriliyor.
Diğer taraftan şirket ortakları, serbest meslek mensupları, imalat sektöründeki büyük işletmeciler ve tarım Bağkur’u kapsamında tescilli olan vatandaşların bu imkândan faydalanıp faydalanamayacağı belirsizliğini koruyor. TBMM gündemine gelmesi beklenen kanun teklifi metniyle birlikte, kapsama dâhil edilecek sigortalı profili tam anlamıyla açıklığa kavuşacak. Düzenlemenin kapsayacağı kişi sayısı ve bunun sosyal güvenlik kurumuna getireceği uzun vadeli mali yük, meclis görüşmelerindeki en önemli belirleyicilerden biri olacak.
Yasal Sürecin İlerlemesi Ve Meclis Onayına Giden Yol
Bakanlık nezdinde sürdürülen teknik ve finansal etki analizlerinin tamamlanmasının ardından hazırlanan taslak metin, Cumhurbaşkanlığı Kabinesi’nin değerlendirmesine sunulacak. Kabinede son şekli verilen kanun teklifinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunularak ilgili ihtisas komisyonlarında görüşülmesi planlanıyor. Komisyon aşamasında sivil toplum kuruluşları ve esnaf odalarının görüşleri doğrultusunda metin üzerinde çeşitli revizyonlar gerçekleştirilebilecek.
Genel Kurulda kabul edilerek yasalaşması hedeflenen düzenleme, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarih itibarıyla yürürlüğe girecek. Sürecin tamamlanmasıyla birlikte 100 binlerce küçük esnafın emeklilik planlaması yeniden şekillenecek. Yasanın yürürlüğe girmesiyle prim gününü zaten 7200 güne ulaştırmış ve yaş şartını karşılamış olan hak sahipleri, vakit kaybetmeksizin emeklilik başvurusunda bulunma imkânına kavuşacak.
