Sosyal güvenlik sisteminde kendi adına bağımsız çalışan veya esnaf statüsünde bulunan vatandaşlar için kritik bir hesaplama dönemi başladı. Geçmiş yıllarda ödenmeyen borçlar nedeniyle dondurulan hizmet sürelerini yeniden geçerli kılmak isteyen Bağ-Kur mensuplarının, takvimler yeni yılı göstermeden adım atması büyük önem taşıyor. Ocak ayıyla birlikte yürürlüğe girecek yeni brüt asgari ücret rakamları, ihya maliyetlerinde gözle görülür bir artışı beraberinde getirecek. Yaşanan bu durum, emeklilik hayali kuran yüz binlerce esnafı doğrudan etkiliyor.
Sektör temsilcileri ve uzmanlar, prim gün sayısı eksik olan esnafın elini çabuk tutması gerektiğine dikkat çekiyor. Yıl kapanmadan Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılacak müracaatlar, mevcut alt sınır üzerinden işleme alınacağı için vatandaşların cebini koruyor. Son günlerin yaklaşmasıyla birlikte kurum binalarında ve internet hizmet portalı üzerinden yoğunluk yaşanması bekleniyor. Hizmet sürelerini canlandırmak isteyenlerin mali takvimi yakından takip etmesi şart görünüyor.
Dondurulan Günlerin Yeniden Kazanılması Prosedürü Nasıl İşliyor?
Ülkemizde 2008, 2015, 2018 ve 2021 senelerinde çıkarılan kapsamlı yasal düzenlemeler neticesinde, prim borcunu ödeyemeyen esnafın borçları silinirken bu sürelere ait hizmet günleri askıya alınmıştı. Geçmişte dükkan işleten, şirket ortaklığı bulunan veya bağımsız çalışan vatandaşlar, söz konusu dondurulmuş günlerini ihya mekanizması kanalıyla tekrar emeklilik hesaplamalarına dahil edebiliyor. Askıdaki sürelerin geçerlilik kazanabilmesi için Sosyal Güvenlik Kurumuna resmi talepte bulunulması ve belirlenen tutarın eksiksiz yatırılması şart koşuluyor.
Süreç başlatıldığında sigortalının geçmişteki tüm dondurulmuş günleri tek bir paket halinde önüne geliyor. Bu hak sayesinde emeklilik için gün bekleyen kişiler eksik kalan sürelerini tamamlayarak emeklilik hakkına kavuşabiliyor. Ancak sürecin mevzuata uygun biçimde yürütülmesi ve ödeme vadelerinin geçirilmemesi büyük bir hassasiyet gerektiriyor. Vatandaşların e-Devlet kapısı üzerinden hizmet dökümlerini inceleyerek hareket etmesi tavsiye ediliyor.
Güncel Maliyet Tablosu Ve Yıl Sonu Artış Senaryoları
Hali hazırda devam eden mevzuata göre ihya ödemeleri, cari asgari ücretin günlük brüt tutarı baz alınarak hesaplanıyor. Mevcut durumda günlük prime esas kazancın alt sınırı 1.101 TL seviyesinde bulunuyor ve ihya işlemi için bu meblağın %45 oranı uygulanıyor. Yani bugün başvuru yapan bir vatandaş gün başına en az 495,45 TL ödeme yapıyor. Bu durum aylık ihya maliyetini 14.863,50 TL seviyesine, 1 yıllık ihya tutarını ise 178.362 TL düzeyine çıkarıyor.
Yeni yılda asgari ücrete gelmesi muhtemel zam oranları maliyetlerin yükselmesine yol açacak. Örneğin asgari ücrete %28,4 oranında bir artış yapılması durumunda günlük ihya bedeli 636,16 TL'ye, aylık ödeme 19.084 TL'ye ve yıllık toplam maliyet 229.016 TL'ye tırmanacak. Bu senaryoda sadece 1 yıllık ihya yapacak kişinin cebinden çıkacak ek miktar 50.654 TL seviyesini bulacak. Zam oranının %30 olması durumunda yıllık maliyet 231.870 TL'ye, %35 seviyesine çıkması halinde ise 240.788 TL'ye yükselecek.
Bütüncül Ödeme Kuralı Ve Yasal Başvuru Süreçleri
İhya sisteminde en çok dikkat edilmesi gereken unsurlardan biri, parça parça ödeme yapılmasına izin verilmemesidir. Sigortalı bireyler sadece ihtiyaç duydukları prim gün sayısı kadar kısmi ihya talebinde bulunamıyor. Dondurulan toplam süre kaç gün ise tamamının bedeli hesaplanıyor ve borç tablosu bu doğrultuda çıkarılıyor. Tam ödeme yapılmadığı takdirde sürelerin canlandırılması hukuken mümkün olmuyor.
Başvurusunu tamamlayan sigortalılara kurum tarafından tebligat çıkarılıyor ve tebliğ tarihinden itibaren 3 aylık bir ödeme süresi tanınıyor. Standart borçlanma işlemlerinde bu zaman dilimi 1 ay ile sınırlandırılmışken, ihya işlemlerinde esnafa daha geniş bir hareket alanı sunuluyor. Belirtilen 3 aylık zaman dilimi içerisinde hesaplanan tutarın tamamı ödenmediği takdirde yapılan başvuru geçersiz sayılıyor ve hak kaybı oluşuyor.
Kadın Esnaf İçin Doğum Borçlanması Alternatifi Ve Avantajları
Prim eksikliği bulunan kadın sigortalılar için mevzuatta daha ekonomik ve esnek alternatifler yer alıyor. Doğum borçlanması işlemlerinde brüt asgari ücretin %32 oranı esas alındığı için maliyetler ihya işlemine kıyasla belirgin şekilde düşüyor. Mevcut rakamlarla 1 günlük doğum borçlanması 352,32 TL, 1 aylık borçlanma ise 10.569 TL seviyesinde seyrediyor. Askerlik borçlanması tutarları ise ihya ile aynı oranlar üzerinden hesaplanıyor.
Kadın esnaflar bakımından doğum borçlanmasının sağladığı bir diğer büyük avantaj ise gün seçebilme esnekliğidir. İhya işlemindeki gibi tüm günleri satın alma zorunluluğu bulunmuyor; kişi sadece emekliliği için ihtiyaç duyduğu gün sayısı kadar borçlanma yapabiliyor. Bu yöntem hem toplam maliyeti düşürüyor hem de ödeme kolaylığı sağlıyor. Dolayısıyla imkanı olan kadın esnafların ihya kararı almadan önce bu seçeneği detaylıca değerlendirmesi öneriliyor.
Farklı Statüler Üzerinden Emeklilik İmkanları Ve Çalışma Seçenekleri
Bağ-Kur bünyesinde prim biriktiren vatandaşların bir iş yerinde 4A yani SSK statüsünde çalışmaya başlaması da yasal olarak imkan dahilinde bulunuyor. 1 Ekim 2008 tarihinden önce sigorta girişi olan kişilerin hangi statüden emekli olacağı belirlenirken, çalışma hayatının son 2.520 günü dikkate alınıyor. Bu son 7 yıllık süreçte 1.261 gün boyunca SSK primi ödeyen vatandaşlar, SSK şartlarına tabi olma hakkı kazanıyor.
SSK üzerinden emekli olmak, Bağ-Kur şartlarına kıyasla genellikle daha az prim günü gerektirdiği için önemli bir finansal avantaj sunuyor. Yüksek ihya meblağları ödemek yerine bir iş yerinde fiilen çalışarak SSK primi yatırmak, emeklilik yolunu kısaltabiliyor. Bu nedenle esnafın yüksek tutarlı ihya borçlanmasına gitmeden evvel e-Devlet sistemi üzerinden detaylı hizmet dökümü alarak tüm ihtimalleri uzmanlarla birlikte analiz etmesi büyük fayda sağlıyor.
