Mobilite sektörünün en hızlı büyyen alanlarından biri olan mikro ulaşım araçları için hazırlanan kapsamlı düzenleme yürürlüğe girdi. Şehir içi ulaşımda sıklıkla tercih edilen paylaşımlı scooter sistemlerine yönelik getirilen yeni kurallar, hizmet sunan firmalara ağır mali yaptırımlar yüklüyor. Ulaştırma alanındaki bu yeni adımlar, sokaklarda yaşanan karmaşayı engellemeyi ve kullanıcı güvenliğini en üst seviyeye çıkarmayı hedefliyor. Yapılan hukuki düzenlemeler, doğrudan scooter kiralayan bireylere değil, bu araçları işleten ve kiralamaya sunan kurumsal firmalara hitap ediyor. Bireysel sürücülerin trafik kurallarına aykırı hareketleri Karayolları Trafik Kanunu hükümleri çerçevesinde cezalandırılmaya devam ederken, işletmecilerin sisteme dahil etmesi gereken teknolojik kısıtlamalar nihai kullanıcı tecrübesini de baştan aşağı değiştiriyor.
Saha uygulamalarında yaşanacak dönüşüm, hizmet sağlayıcıların yazılımsal ve teknik altyapılarını yenilemesini zorunlu kılıyor. Sürüş yapılması yasaklanan alanlara girildiğinde araçların otomatik olarak hız kesmesi ya da park edilmesine izin verilmeyen noktalarda kiralamanın sonlandırılamaması gibi dijital engellemeler gündelik hayatın bir parçası haline geliyor. Şehir merkezlerinde kaldırımları işgal eden ve yaya trafiğini aksatan uygunsuz park sorunlarına karşı geliştirilen bu dinamik sistem, işletmelerin sorumluluk alanını genişletiyor. Sektör temsilcilerinin, belirlenen sınırların dışına çıkması durumunda karşılaşacağı yaptırımlar ise kurumların finansal sürdürülebilirliğini doğrudan etkileyecek seviyelere çekilmiş durumda.
Yetkisiz İşletmeciliğe Ağır Para Cezaları Geliyor
Ulaştırma makamlarından gerekli izinleri almadan veya yetki belgesiz şekilde mikro ulaşım filosu kurup kiralama hizmeti sunan teşebbüslere 86.900 TL tutarında idari para cezası kesilecek. İlgili kurumlarca onaylanmamış ve mevzuata uygun biçimde ruhsatlandırılmamış araçları sahaya süren firmalar da aynı finansal yaptırımla karşı karşıya kalacak. Bu karar, kayıt dışı faaliyet gösteren ve standart dışı araçlarla hizmet vererek can güvenliğini tehlikeye atan merdiven altı işletmelerin tamamen piyasadan silinmesini amaçlıyor. Denetimlerin sıklaştırılmasıyla birlikte şehir içi ulaşımda sadece yasal şartları karşılayan yetkili kurumlara alan açılması planlanıyor.
Finansal yaptırımların bir diğer önemli ayağını ise araç filolarındaki yerlilik oranı oluşturuyor. Yönetmelik kapsamında hizmet sunan şirketlerin, aktif olarak sahada bulundurdukları elektrikli scooter araçlarının en az %30,0'luk kısmını Türkiye'de üretim yapan ve Türk Standardları Enstitüsü belgesine sahip üreticilerden tedarik etmesi şart koşuluyor. Yerli üretim kuralını ihlal eden ve araç parkını ithal modellerle dolduran işletmecilere de yine 86.900 TL ceza uygulanarak yerli sanayinin desteklenmesi hedefleniyor.
Araç Kontenjanını Aşan Firmalara Kademeli Yaptırımlar
Kent içi ulaşım planlamasında dengesizlik oluşmaması adına her il ve ilçe için ayrı ayrı belirlenmiş scooter kontenjanları uygulanıyor. Şirketler, lisans aldıkları kentlerdeki toplam izni aşmamak kaydıyla, bölgesel bazda belirlenen araç sayısının en az %70,0'i, en fazla ise %130,0'u kadar aracı sahada tutmakla yükümlü kılınıyor. Kış mevsimine denk gelen kasım ile şubat ayları arasındaki dönemde ise alt sınır %40,0 oranına düşürülerek mevsimsel şartlar göz önünde bulunduruluyor. Bu sınırlar dışına çıkarak caddelerde kontrolsüz araç yığan veya sistemde yeterli araç bulundurmayan işletmelere kademeli yaptırım mekanizması işletilecek.
Kurallara aykırı hareket eden işletmelere ilk ihlal durumunda 8.687 TL para cezası verilecek. İhlalin tekrarlanması ve ikinci kez tespit edilmesi halinde ceza miktarı 86.900 TL seviyesine fırlayacak. Aynı kural ihlalinin üçüncü defa gerçekleşmesi durumunda ise ceza miktarı 170.000 TL düzeyine ulaşacak ve ilgili firmanın ticari faaliyetleri 6 ay süreyle tamamen durdurulacak. Bu sert yaptırım zinciri, şirketlerin kontenjan hesaplamalarını son derece hassas yapmalarını gerektiriyor.
Kesintisiz Müşteri Desteği Ve Şeffaf Bilgilendirme Şartı
Şirketlerin, kullanıcılarına haftanın 7 günü ve 24 saat kesintisiz ulaşılabilen bir çağrı merkezi ya da bu işlevi eksiksiz yerine getiren bir mobil iletişim kanalı sunması zorunlu hale getirildi. Tüketicilerden gelen şikâyetlerin, teknik arıza bildirimlerinin ve erişim sorunlarının zaman kaybetmeden çözüme kavuşturulması doğrudan işletmeci şirketin hukuki sorumluluğunda yer alıyor. Ayrıca firmalara ait resmi internet sitelerinde ve mobil uygulamalarda ticari unvan, açık iletişim bilgileri, kapsama alanları ile güncel kiralama tarifeleri şeffaf şekilde ilan edilmek zorunda.
Mobil platformlar üzerinden kullanıcılara sunulan haritalarda araçların anlık konumu, toplam sayısı, batarya doluluk oranı, tahmini kat edebileceği mesafe, dakika başı ücretlendirme detayları ile sürüş ve park yasağı bulunan bölgeler net olarak gösterilecek. Şeffaflık ve kesintisiz iletişim yükümlülüklerini aksatan veya bu bilgileri eksik sunan kurumlara 43.447 TL idari ceza uygulanacak. Böylece kullanıcıların mağduriyet yaşamasının ve belirsiz ücretlendirmelerle karşılaşmasının önüne geçilmesi planlanıyor.
Her İhlal Ve Her Araç İçin Ayrı Ceza Yazılacak
Yeni mevzuatta sektörel düzeni korumak amacıyla geniş bir yaptırım listesi oluşturuldu. Kullanıcılarla hukuki sözleşme yapılması, veri akışının U-Net sistemine zamanında aktarılması, çevrim içi güvenli sürüş eğitimlerinin sunulması ve 15 yaşından küçüklerin sisteme kabul edilmemesi gibi kurallara uymayanlara 8.687 TL ceza kesilecek. Aynı ceza miktarı, hız limitlerine uymayan, uygunsuz park edilen araçları zamanında toplamayan, aydınlatma ekipmanları eksik olan ve kaza verilerini resmi makamlara bildirmeyen işletmeler için de geçerli olacak. Denetim esnasında talep edilen belgeleri ibraz etmeyen işletmeler ise doğrudan 50.000 TL ceza ödeyecek.
Düzenlemenin en caydırıcı tarafını ise cezaların katlanarak artmasını sağlayan çarpan sistemi oluşturuyor. Saha denetimlerinde birden fazla kural ihlali saptanırsa her bir aykırılık için ayrı tutanak tutulacak. İhlal birden fazla aracı kapsıyorsa, ceza miktarı tespit edilen scooter sayısı ile çarpılarak hesaplanacak. Sokakta usulsüz şekilde bırakılmış onlarca scooter tespit edildiğinde tek bir ceza değil, araç sayısı kadar ayrı yaptırım uygulanacak. Tüm bu ceza tutanakları elektronik ortamda hızlıca düzenlenerek işletmelere tebliğ edilecek.
