Türkiye’de büyükşehir belediyesi kavramı, şehirlerin nüfusunun artması ve yönetim ihtiyaçlarının değişmesiyle ortaya çıktı. 1984 yılında çıkarılan 3030 sayılı yasa ile Türkiye’nin ilk büyükşehir belediyeleri resmen kuruldu. Peki, hangi iller ilk büyükşehir statüsünü kazandı ve bu süreç nasıl gelişti? İşte Türkiye’nin büyükşehir belediyeciliğe geçiş hikayesi…
1984: Türkiye’nin İlk Büyükşehirleri
12 Eylül 1980 darbesi sonrası yerel yönetimlerde reform yapılması gerektiği düşüncesiyle, 1984 yılında büyükşehir belediye yasası çıkarıldı. Bu kapsamda Ankara, İstanbul ve İzmir Türkiye’nin ilk büyükşehirleri olarak ilan edildi.
Bu üç şehir, hem nüfus hem de ekonomik büyüklük açısından ülkenin en büyük kentleri olduğundan, büyükşehir yönetim modeline geçmeleri kaçınılmazdı. Yeni sistem, merkezi yönetimin yükünü azaltmayı ve şehir planlamasını daha etkin hale getirmeyi amaçlıyordu.
1986: Üç Şehir Daha Büyükşehir Oldu
1986 yılında yapılan düzenlemeyle Adana, Bursa ve Gaziantep de büyükşehir statüsüne alındı. Böylece büyükşehir belediyesi sayısı altıya yükseldi. Özellikle sanayi ve tarım açısından öne çıkan bu şehirler, genişleyen nüfusları ve ekonomik potansiyelleri nedeniyle büyükşehir modeline dahil edildi.
1987-1989: Büyükşehir Ağı Genişliyor
1987 yılında Konya ve Kayseri, 1989’da ise Mersin büyükşehir belediyesi oldu. Böylece Türkiye’de büyükşehir belediyesi sayısı 9’a ulaştı.
1993: Üç Yeni Büyükşehir Daha
1993 yılında çıkarılan kararname ile Eskişehir, Diyarbakır ve Samsun büyükşehir statüsüne kavuştu. Özellikle Diyarbakır, bölgesel bir merkez olarak ön plana çıkarken, Samsun Karadeniz’in en büyük şehri olarak büyükşehir belediyesi statüsüne dahil edildi.
2004 ve 2012 Düzenlemeleri
2004 yılında yapılan yasal değişiklikle büyükşehir belediyelerinin yetkileri artırıldı. 2012 yılında ise büyükşehir yasasında köklü bir değişiklik yapılarak nüfusu 750 binin üzerinde olan illerin büyükşehir ilan edilmesine karar verildi.
Bu değişiklikle 2014 yerel seçimleri öncesinde Balıkesir, Aydın, Denizli, Muğla, Van, Tekirdağ, Şanlıurfa, Hatay, Malatya, Mardin, Manisa, Kahramanmaraş ve Trabzon büyükşehir belediyesi statüsüne kavuştu.
