Yerel yönetimler bünyesinde uzun yıllardır sürdürülen ve kamuoyunda babadan oğula ya da nesilden nesile istihdam olarak bilinen uygulama, denetim mercilerinin radarından kaçmadı. Hazırlanan son inceleme raporlarında, kamu kurumlarının imzaladığı toplu iş sözleşmelerinde liyakat ve eşitlik ilkelerine aykırı maddelerin bulunduğu net bir şekilde tespit edildi.
Denetimler sırasında ortaya çıkan bu durum, kamu kaynaklarının dağıtımı ve istihdam süreçlerindeki adalet tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Uzmanlar, bu tür ayrıcalıklı geçişlerin fırsat eşitliğini zedelediğini ve nitelikli adayların önünü kapattığını savunurken, ilgili belediye yetkilileri ise sosyal dengeyi korumak adına bu tür maddelere ihtiyaç duyulduğunu ifade ediyor.
Anayasal İlkeler ve Liyakat Esasları
Yürütülen denetim faaliyetlerinde temel dayanak olarak Anayasanın 70 inci maddesi gösterildi. İlgili madde, kamu hizmetlerine alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrımın gözetilemeyeceğini açıkça hükme bağlıyor ve bu kuralın istisnasız uygulanması gerektiğini vurguluyor.
Kurum yöneticileri söz konusu maddelerin henüz fiilen uygulanmadığını savunsa da, denetçiler bu savunmayı hukuken geçerli kabul etmedi. Bir kuralın yazılı metinde yer almasının bile başlı başına eşitlik ilkesini ihlal ettiği ve ileride doğabilecek hukuki ihtilaflara zemin hazırladığı raporda ayrıntılı olarak yer buldu.
Şirket Sözleşmelerinde Dikkat Çeken Detaylar
Yerel yönetimlerin iştirakleri arasında yer alan bazı şirketlerin toplu iş sözleşmelerinde, emekli olan personelin yakınlarına kadro ayrılmasına yönelik özel bentlerin bulunduğu görüldü. İlgili metinlerde, gerekli şartları taşıyan işçi çocuklarına öncelik tanınması gerektiği yönünde bağlayıcı ibarelerin yer alması denetim raporlarına yansıdı.
Kurumlar bu maddelerin sosyal destek amacı taşıdığını ve personelin motivasyonunu artırmayı hedeflediğini belirtse de, denetim raporunda kamu sermayesiyle kurulan yapılarda objektif kriterlerin dışına çıkılamayacağı hatırlatıldı. Benzer şekilde, vefat eden çalışanların yakınlarına yönelik tanınan ayrıcalıklar da hukuka aykırı bulundu.
Kesin Yükümlülükler ve Hukuki Boyut
En sert eleştirilerin yöneltildiği noktalardan biri, iş kazası geçiren veya malul kalan personelin yakınlarının belirli bir süre içinde işe başlatılmasını zorunlu kılan hükümler oldu. Raporda, metinlerde yer alan kesin ifadelerin idareye hiçbir takdir yetkisi bırakmadığı ve bunun ticari teamüllere ters düştüğü ifade edildi.
Denetim sürecinin tamamlanmasının ardından, kamu kaynaklarını kullanan tüm bu kuruluşların sözleşmelerini gözden geçirmesi ve hukuka aykırı maddeleri ayıklaması istendi. Önümüzdeki süreçte toplu iş sözleşmesi masasına oturacak tarafların, liyakat esaslarını gözeterek yeni düzenlemelere gitmesi bekleniyor.
