Isparta’nın geçmişine dair merak edilen konular arasında kentin eski adı önemli bir yer tutuyor. Osmanlı arşivleri ve resmi kayıtlar incelendiğinde, Isparta’nın bugünkü ismine ulaşmadan önce farklı dönemlerde çeşitli adlarla anıldığı görülüyor. Özellikle 19. yüzyıla ait belgeler, kentin idari yapısı ve nüfus durumu hakkında dikkat çekici bilgiler sunuyor. Bu belgelerde Isparta’nın Hamidabad adıyla anıldığı dönem, şehir tarihinin önemli kırılma noktalarından biri olarak kabul ediliyor.
Osmanlı Döneminde Isparta’nın İdari Konumu
Osmanlı Devleti döneminde Isparta, idari yapılanma açısından stratejik bir merkez konumundaydı. 1846 yılında yapılan düzenlemeyle birlikte Konya Vilayeti’ne bağlanan Hamid Sancağı’nın merkezi olarak belirlenen şehir, bu dönemde Hamidabad adıyla kayıtlara geçti. Hamid Sancağı, geniş bir coğrafyayı kapsayan ve ekonomik faaliyetlerin yoğun olduğu bir bölge olarak biliniyordu. Merkez konumda bulunan Hamidabad, hem yönetim hem de ticaret açısından sancak içinde belirleyici bir rol üstlenmişti. Bu durum, kentin zamanla daha da gelişmesini ve nüfusunun artmasını sağladı.
Hamidabad İsminin Kökeni Ve Anlamı
Hamidabad ismi, Osmanlı döneminde yerleşim yerlerine verilen adlandırma geleneğini yansıtıyor. “Hamid” ifadesinin, bölgeyi yöneten ya da bölgeyle özdeşleşen bir isimden geldiği düşünülüyor. “Abad” eki ise yerleşim yeri, bayındır şehir anlamını taşıyor. Bu birleşim, Hamidabad adının bayındır ve gelişen bir merkez olarak görüldüğünü ortaya koyuyor. Dönemin belgelerinde bu adın resmi yazışmalarda ve nüfus kayıtlarında kullanıldığı biliniyor. Zamanla idari düzenlemeler ve halk arasındaki kullanımın değişmesiyle birlikte Hamidabad ismi yerini Isparta adına bıraktı.
1831 Nüfus Sayımı Ve Şehrin Sosyal Yapısı
Isparta’nın tarihine ışık tutan önemli belgelerden biri, 1831 yılında gerçekleştirilen nüfus sayımı olarak öne çıkıyor. Mektubi Hulefasından Sait Efendi tarafından yapılan bu sayımda, Isparta merkez kazada yaşayan erkek nüfusun 6.310 olduğu kaydedildi. Bu rakam, dönemin şartları göz önüne alındığında kentin kayda değer bir yerleşim yeri olduğunu gösteriyor. Nüfus sayımı verileri, Hamidabad’ın yalnızca idari bir merkez olmadığını, aynı zamanda sosyal ve ekonomik açıdan canlı bir şehir yapısına sahip olduğunu ortaya koyuyor. Tarım, ticaret ve zanaat faaliyetlerinin şehir yaşamında önemli bir yer tuttuğu ifade ediliyor.
Hamid Sancağı’nın Merkezi Olarak Gelişen Bir Şehir
Hamidabad’ın Hamid Sancağı’nın merkezi olması, şehirde kamu binalarının, resmi dairelerin ve ticaret alanlarının artmasına zemin hazırladı. Bu dönemde şehir, çevre yerleşim yerleri için bir çekim noktası haline geldi. Sancak merkezi olmanın getirdiği avantajlar sayesinde eğitim, adalet ve yönetim alanlarında önemli gelişmeler yaşandı. Şehrin ekonomik yapısı da bu süreçte güçlenirken, bölge halkının refah seviyesinde gözle görülür bir artış olduğu ifade ediliyor. Hamidabad adıyla anılan bu dönem, Isparta’nın bugünkü şehir kimliğinin temellerinin atıldığı yıllar olarak değerlendiriliyor.
Hamidabad’dan Isparta’ya Uzanan İsim Değişimi
Zaman içerisinde Osmanlı idari yapısında yapılan değişiklikler ve Cumhuriyet dönemine geçişle birlikte şehir adları da yeniden şekillendi. Hamidabad ismi, resmi kayıtlardan yavaş yavaş çekilirken Isparta adı daha yaygın bir kullanım kazandı. Halk arasında zaten uzun süredir kullanılan Isparta ismi, resmi belgelerde de yer almaya başladı. Bu süreç, şehir kimliğinin daha köklü bir geçmişe dayanan adla bütünleşmesini sağladı. Günümüzde Isparta adı, hem tarihsel bir mirası hem de modern şehir yapısını temsil eden bir kimlik olarak öne çıkıyor.
Isparta’nın eski adı olan Hamidabad, kentin Osmanlı dönemindeki idari gücünü ve tarihsel önemini yansıtan önemli bir ayrıntı olarak dikkat çekiyor. Bu ad, şehir tarihine ilgi duyanlar için Isparta’nın geçmişine açılan önemli bir kapı niteliği taşıyor.
