Antalya’nın Muratpaşa ilçesi Kaleiçi bölgesinde bir halı mağazasında uzun süredir dekoratif unsur olarak sergilenen ahşap yapı elemanının, tarihi bir mihrap olduğu bilimsel raporla ortaya konuldu. Vakıflar Genel Müdürlüğü’nden emekli sanat tarihçisi Ali Kılıç’ın hazırladığı değerlendirme dosyasında, eserin 18’inci ya da 19’uncu yüzyıla tarihlendirildiği ve Konya yöresine özgü ahşap mihrap geleneğini yansıttığı belirtildi. Geçen yıl Restorasyon Uzmanı Cemil Karabayram tarafından fark edilerek gündeme taşınan eser, yapılan incelemelerin ardından kültürel açıdan önemli bir mimari unsur olarak kayda geçti.
Mimari özellikleri mihrap olduğunu netleştirdi
Hazırlanan raporda, ahşap parçanın formu, bezeme dili ve mimari düzeni itibarıyla farklı bir yapı elemanı olamayacağı vurgulandı. Özellikle ajur (delik işi) tekniği, oyma süslemeler, kum saati formundaki sütunceler ve bitkisel motiflerin, Anadolu’daki ahşap mihrap örnekleriyle büyük benzerlik gösterdiği ifade edildi. Eserin, Konya’nın Karatay ilçesine bağlı Keçeciler Mahallesi’nde bulunan İğdeli Sultan Camii mihrabı ile dikkat çekici ölçüde örtüştüğü kaydedildi. Karşılaştırmalı analizlerde, Konya’daki köy camilerinde görülen ahşap mihrap örnekleriyle hem teknik hem estetik açıdan ortak özellikler tespit edildi. Bu benzerlikler doğrultusunda, Antalya’daki mihrabın da aynı ustanın elinden çıkmış olabileceği değerlendirildi.
Konya’daki ahşap mihrap geleneğine işaret ediyor
Raporda, Anadolu’daki kâgir camilerde mihrapların çoğunlukla taş, mermer, alçı ya da çini malzemeden yapıldığı; ancak Konya ve çevresinde ahşap mihrap geleneğinin yaygın ve köklü olduğu hatırlatıldı. Bu geleneğin 14’üncü yüzyıla kadar uzandığına dikkat çekilerek, bugün Ankara Etnografya Müzesi’nde sergilenen Taşkın Paşa Camii mihrabı örnek gösterildi. Uzman görüşüne göre, Antalya’daki ahşap parça mimari özellikleri itibarıyla kesin olarak mihrap niteliği taşıyor ve başka bir yapı elemanı olma ihtimali bulunmuyor.
Koruma ve iade süreci gündemde
Hazırlanan raporda, mihrapların İslam mimarisinde kıble yönünü ve Kâbe’yi temsil eden kutsal unsurlar olduğuna vurgu yapılarak, eserin uygun konservasyon işlemlerinden geçirilmesi gerektiği belirtildi. Ayrıca mihrabın ya uygun koşullarda sergilenmesi ya da mihrabı bulunmayan bir camide özgün işlevine uygun şekilde değerlendirilmesinin yerinde olacağı ifade edildi. Yapılan incelemeler doğrultusunda, Antalya’ya getirildiği anlaşılan eserin asıl yeri olduğu değerlendirilen Konya’ya iade edilmesinin gündeme geldiği ve sürecin ilgili kurumlarca takip edildiği öğrenildi. Mihrabı ilk tespit eden Restorasyon Uzmanı Cemil Karabayram ise sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda,
“Yıllar evvel Konya'nın kalbinden kopup Antalya Kaleiçi'ne getirilen ve çok iyi şekilde korunan; her bir nakşında ayrı bir mana, her bir motifinde derin bir tarih saklayan o mübarek mihrap, şimdi asıl yerine Konya'ya dönüyor”
ifadelerini kullandı. Kaleiçi’nde yıllarca dekor unsuru olarak görülen ahşap yapı elemanının, iki asırlık bir ibadet mimarisi örneği olduğunun ortaya çıkması, kültürel mirasın korunması ve takibi konusunu bir kez daha gündeme taşıdı.
