İdebissos ya da bilinen diğer isimleriyle İdebessos, Edebessus, Edebessiois, antik Likya bölgesinin önemli şehirlerinden biriydi.
Bey Dağları’nın eteklerinde, Alakır Çayı vadisinin batısında yükselen bu kent, bugün Antalya’nın Kumluca ilçesi Karacaören köyü yakınlarında, Kozağacı mevkiinin batısında yer alıyor. Ormanlarla kaplı arazi yapısı ve zorlu ulaşımı nedeniyle bölge hâlâ gizemini koruyor.
Coğrafi Konum ve Yerleşim Düzeni
Denizden 1050 metre yükseklikte konumlanan şehir, kuzey-güney doğrultusunda yaklaşık 360 x 160 metrelik bir alana yayılıyor. Kamu binaları ve nekropol, batıdaki düzlüklere inşa edilirken, evler doğudaki eğimli arazide yer alıyordu. Teras duvarlarıyla genişletilmiş yamaçlar, evlerin bulunduğu dar geçitleri oluşturuyordu. Bu mimari düzen, Likya kentlerinin tipik özelliklerinden birini sergiliyor.
Tarihsel Arka Plan
Kentin Hellenistik öncesi varlığına dair kesin kanıt bulunmuyor. Ancak MÖ 168 sonrası Likya Birliği’nin üyesi olduğu biliniyor. Yazıtlarda bir “polis” olarak anılan İdebissos, Akalissos ve Kormos ile bir sympoliteia (ortak vatandaşlık birliği) oluşturmuştu. Roma döneminde bu birlik Akalissos tarafından temsil ediliyordu. Likyalı tarihçi Kapito, İsaurya tarihini anlattığı eserinde Edebessus’tan bahsederken, Bizans kaynaklarında da kentin adı farklı biçimlerde geçmektedir.
Arkeolojik Araştırmalar
İdebissos’un kalıntıları ilk kez 1842’de T. A. B. Spratt tarafından belgelenmiştir. Spratt iki gün süren incelemelerinde bazı yazıtları kopyalamıştır. Ancak detaylı çalışmalar ancak 2000’li yıllarda yapılabilmiştir. Bugün tiyatro, hamamlar, kiliseler ve nekropol hâlâ ayakta olup, kentin ihtişamını gözler önüne seriyor.
Yerleşim Planı ve Yapılar
Kente, akropolün batısından giren ana cadde boyunca tiyatro, hamam-gimnasion kompleksi ve bir kilise sıralanır. Agora, bu yapılar arasında yer alır. Nekropol ise sıra dışı bir şekilde şehir merkezinde yoğunlaşmaktadır. Bu durum, İdebissos’u diğer Likya kentlerinden ayıran özelliklerden biridir.
- Akropol: 120 x 150 metrelik bir alanı kaplar. Roma döneminde heroon (kahraman anıt mezarı) ve Bizans döneminde bir kilise inşa edilmiştir. 7-8. yüzyıllarda Arap akınlarına karşı kastruma dönüştürülmüştür.
- Tiyatro: Hellenistik döneme aittir ve yaklaşık 364 kişilik kapasiteye sahiptir.
- Hamam-Gimnasion: MS 2. yüzyılda inşa edilmiştir. Yedi bölümden oluşan yapıda bir palaestra (spor alanı) bulunur.
- Kiliseler: Kuzeydeki büyük kilise (15 x 28 m), MS 5-6. yüzyıla tarihlenir. Güneydeki üç apsisli kilise ise harap durumdadır.
- Nekropol: 51 lahit ve 4 eksedra tipi mezar barındırmaktadır.
Kültürel Önemi
İdebissos, Likya Birliği’ne üyeliği, Roma ve Bizans dönemindeki gelişmeleri ve kendine özgü şehir planıyla dikkat çeker. Zorlu doğa koşullarına rağmen bugüne ulaşan kalıntılar, kentin yalnızca bir yerleşim değil, aynı zamanda Likya’nın siyasi ve dini yaşamında önemli bir rol oynadığını kanıtlıyor.
