13. yüzyılda Kesikbeli Kervanyolu üzerinde inşa edilen Murtbeli Tol Hanı, Anadolu Selçuklu karavanserai geleneğinin önemli örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.
Tarihi Ticaret Yolunun Kilit Noktası
Manavgat’ın 25 kilometre kuzeyinde, Sırtköy yakınları ve Eynif Ovasının güneybatısında yer alan Murtbeli Tol Hanı, 13. yüzyılda Kesikbeli Kervanyolu üzerinde inşa edilmiştir. Han, Konya ile Alanya ve Antalya arasındaki tarihi ticaret güzergâhının stratejik bir kesiminde bulunuyordu. Yolun doğu kolu üzerinde, Manavgat ve Side yönüne uzanan bu karavanserai, Konya’dan Alanya’ya giden yol üzerinde onuncu istasyon görevi görmüş ve “At izi” kavşağında yolun batı ve doğu kollarına ayrıldığı bir noktada konumlanmıştır.
Kültürel ve Mimari Önemi
Murtbeli Tol Hanı, sadece bir konaklama ve ticaret merkezi olmanın ötesinde, İpek Yolu üzerindeki stratejik konumuyla da dikkat çekmektedir. Yapının Selçuklu taş işçiliği ve işlevsel planlaması, dönemin karavanserai anlayışını gözler önüne sermektedir. UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dahil edilen benzer yapılar gibi, han da bölgenin kültürel ve ekonomik tarihine ışık tutan değerli bir miras olarak kabul edilmektedir.
Araştırmalar ve Günümüzdeki Durumu
Alman arkeolog Kurt Erdmann, Murtbeli Tol Hanı’nı ziyaret etmemiş; Riefstahl ise “Tul Han adıyla anılan bir handan söz ediliyor, ancak başka bilgiye ulaşamadım” ifadelerini kullanmıştır. Araştırmacı Fikri Erten ise yapının oldukça harap durumda olduğunu ve üzerinde herhangi bir kitabenin bulunmadığını belirtmiştir. Günümüzde hanın kalıntıları, tarih meraklıları ve araştırmacılar için keşfedilmeyi bekleyen bir Selçuklu mirası niteliği taşımaktadır.
Han, harap olmuş haliyle dahi, Manavgat ve çevresinin tarihî ve kültürel kimliğini yansıtan önemli bir miras noktası olarak varlığını sürdürmektedir.