Ekonomi yönetiminin fiyat istikrarını sağlama hedefleri doğrultusunda yerel yönetimlerin toplu taşıma tarifelerine yönelik radikal bir adım atılıyor. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından paylaşılan detaylara göre, şehir içi ulaşımda gerçekleştirilen yüksek oranlı zamların enflasyonla mücadele sürecine olumsuz etkilerini en aza indirmek amacıyla tavan fiyat uygulaması planlanıyor. Belediyelerin belirlediği otobüs, metro ve vapur ücretlerindeki kontrolsüz artışların önüne geçmeyi hedefleyen bu yeni yaklaşım, doğrudan vatandaşın bütçesini korumayı amaçlıyor.
Son dönemde genel enflasyon göstergelerinde belirgin bir gerileme kaydedilmesine karşın, hizmet sektöründeki fiyat katılığı varlığını sürdürüyor. Yerel idarelerin maliyet artışlarını gerekçe göstererek toplu ulaşıma yaptığı zamlar, doğrudan tüketici fiyat endeksine yansıyarak dezenflasyon sürecini zorlaştırıyor. Hazırlıkları süren yeni hukuki düzenleme sayesinde yerel yönetimlerin keyfi veya yüksek oranlı tarife değişikliklerinin engellenmesi ve fiyat artışlarının belirlenen makroekonomik hedeflerle uyumlu hale getirilmesi hedefleniyor.
Hizmet Sektöründeki Fiyat Artışları Mücadeleyi Zorlaştırıyor
Ekonomide yıllık enflasyon Eylül ayında %29,73 seviyesine gerileyerek son 58 ayın en düşük oranını kaydetti. Buna karşın ulaşım, kira ve eğitim gibi temel hizmet alanlarındaki fiyat artış direnci henüz kırılamadı. Şehir içi yolcu taşıma ücretleri, tüketici harcama sepetinde doğrudan ve yüksek bir ağırlığa sahip olduğu için bu alandaki her artış genel fiyatlar genel düzeyini doğrudan yukarı taşıyor.
Ekonomi yönetimi, fiyatlandırma mekanizmalarının geçmiş dönemin yüksek enflasyon verilerine göre değil, geleceğe dönük hedeflenen enflasyon oranlarına göre şekillenmesini şart koşuyor. Kent içi seyahat maliyetlerinin kontrol altına alınması, hem vatandaşın alım gücünün korunması hem de enflasyon beklentilerinin iyileştirilmesi açısından kritik bir eşik olarak görülüyor.
Fiyat Belirleme Yetkisinde Yeni Dönem Başlıyor
Mevcut mevzuatta büyükşehirlerdeki ulaşım tarifeleri Ulaşım Koordinasyon Merkezi bünyesinde alınan kararlarla yürürlüğe giriyor. Otobüs, metro, minibüs, taksi ve okul servisi gibi tüm toplu taşıma araçlarının ücretleri bu kurullarda karara bağlanırken, diğer illerde yetki belediye meclisleri ile encümenlerde bulunuyor. Yasal bir tavan sınırın bulunmaması, bazı kentlerde yıl içinde birden fazla kez yüksek oranlı zam yapılmasına zemin hazırlıyor.
Belediye yönetimleri artan akaryakıt, bakım, yedek parça ve personel giderlerini gerekçe göstererek yüksek zam oranlarını savunsa da, merkezi yönetimin getirmeyi planladığı üst sınır mekanizması bu sürece doğrudan müdahale imkanı tanıyacak. Böylece yerel düzeyde alınan kararların makroekonomik dengelerle çelişmesinin önüne geçilmesi hedefleniyor.
Metropollerdeki Yüksek Ulaşım Maliyetleri Dikkat Çekiyor
Ülkenin en büyük metropolü İstanbul'da uygulanan mevcut ulaşım tarifeleri, vatandaşın günlük yaşam maliyetlerini oldukça zorluyor. Kentte geçerli olan fiyat listesine göre tam bilet 46,20 TL, öğrenci bileti 22,55 TL, 30 yaş üstü öğrenci bilet türü 41,58 TL ve sosyal kart tarifesi 33,08 TL seviyesinde bulunuyor. Metrobüs hatlarında ise seyahat edilen durak sayısına bağlı olarak ücretler 33,08 TL ile 68,59 TL arasında değişkenlik gösteriyor.
Hafta içi her gün sadece iki kez aktarmasız tam bilet kullanan bir çalışanın aylık ulaşım harcaması 2000 TL sınırını aşıyor. Aktarmalı seyahat etmek zorunda kalan vatandaşlar için bu tutar çok daha yüksek seviyelere ulaşıyor. Bu durum, ulaşım giderlerinin aile bütçelerinde kapladığı payın giderek büyümesine yol açıyor.
Tavan Fiyat Düzenlemesinin Ayrıntıları Şekilleniyor
Ulaşım ücretlerinde uygulanması düşünülen model için daha önce konut kiralarında uygulanan tavan oran veya özel öğretim kurumlarındaki artış sınırı gibi hukuki kalıplar örnek alınıyor. Masadaki en güçlü seçenek, yerel yönetimlerin yapacağı tarife zamlarının hedeflenen yıllık enflasyon oranıyla sınırlandırılması olarak öne çıkıyor.
Hayata geçirilmesi planlanan yasal çerçevenin kapsamı, hangi toplu taşıma araçlarını kapsayacağı ve tam olarak ne zaman yürürlüğe gireceği önümüzdeki günlerde yürütülecek teknik çalışmaların ardından netlik kazanacak. Yeni sistemin devreye girmesiyle birlikte şehir içi ulaşımda fiyat istikrarının sağlanması bekleniyor.
