Türkiye genelinde sanayileşme ve kontrolsüz kentleşme baskısı, tarım arazilerini hızla yok etmeye devam ediyor. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinden derlenen bilgilere göre, son 20 yıllık süreçte ülke genelindeki tarım alanlarının yüzde 9,7’si üretim dışı kaldı. Yaklaşık 25 milyon 910 bin dekar büyüklüğündeki bu kayıp, 3 milyon 628 bin futbol sahasına eşdeğer bir alanı temsil ederken, toplam kaybın büyüklüğü Antalya ilinin yüzölçümünü geride bıraktı.
Antalya’da kayıp Türkiye ortalamasının üstünde
Tarımın kalbi olarak nitelendirilen Antalya’da ise durum çok daha kritik bir boyuta ulaştı. Şehirde son 20 yılda tarım topraklarının yüzde 16,7’si yok oldu. Bu miktar, kent yüzölçümünün yüzde 3,1’ine denk gelen 643 bin dekarlık bir alanı kapsıyor. Yaklaşık 90 bin futbol sahası genişliğindeki bu kayıp, Tarım potansiyeli ve örtü altı üretimdeki liderliğiyle öne çıkan kentte kayıp oranının Türkiye ortalamasının üzerinde gerçekleşmesi, tabloyu daha çarpıcı hale getirdi.
Antalya'da tablo ağırlaşıyor
2024 verilerine göre Türkiye’deki toplam tarım alanlarının yüzde 14’üne ev sahipliği yapan Antalya’da, ilçelerin üretim payları ve kayıp oranlarına bakıldığında, Korkuteli yüzde 31’lik payla ilk sırada yer alırken; Elmalı yüzde 14, Manavgat yüzde 12 ve Serik yüzde 11 ile takip etti.
Tarım alanlarının yüzde 47,4’ünde tarla bitkileri yetiştirilirken, meyvecilik yüzde 25, nadas alanları yüzde 14, sebze üretimi yüzde 13,3 ve süs bitkileri yüzde 0,2 pay alıyor.
Son 20 yılda Antalya'nın Akseki ve Gündoğmuş ilçelerinde tarım alanlarının yaklaşık yüzde 86’sı kaybedildi. İbradı yüzde 72 kayıp ile bu ilçeleri izledi. Merkez ilçelerde ise aynı dönemde tarım alanlarında yaklaşık yüzde 10 oranında azalma kaydedildi. Yoğun tarım yapılan ilçelerden, Kumluca’da yüzde 44, Kaş’ta yüzde 43, Demre’de yüzde 42, Gazipaşa’da yüzde 35, Kemer’de yüzde 32 ve Alanya’da yüzde 25 oranında dikkat çekici kayıplar yaşandığı belirtildi. Elmalı'da yüzde 20, Manavgat'ta ise yüzde 12 oranında tarım alanı kaybı yaşandı. Buna karşın, Korkuteli son 20 yılda tarım alanlarını yüzde 8 artırmayı başarırken, Finike’de yüzde 4 ve Serik’te yüzde 0,6 oranında artışlar gözlendi.
Türkiye tarım alanlarının yüzde 10,6'sını kaybetti
İstatistikler, son 30 yılda Türkiye’nin toplamda yüzde 10,6, Antalya’nın ise yüzde 21 oranında toprak kaybettiğini gösteriyor. Türkiye genelinde en hızlı kayıp 2005-2021 yılları arasında yaşanırken; Antalya özelinde 1995-2010 ve 2020-2024 dönemleri yıkımın en yoğun hissedildiği aralıklar olarak öne çıktı.
"Tarım toprakları sürekli tehdit altında"
Verileri değerlendiren Antalya Tarım Konseyi ve Antalya Ticaret Borsası Başkanı Ali Çandır, tarım topraklarının ağır bir sanayileşme ve kentleşme yükü altında olduğunu vurguladı.
Tarım topraklarının tehdit altında olduğunu söyleyen Çandır,
"Aşırı kentleşmenin ve sanayileşmenin getirdiği yükle tarım toprakları sürekli tehdit altında. Son 20 yıla baktığımızda Türkiye genelinde tarım topraklarının yüzde 9,7'sini kaybetmiş durumdayız. Antalya gibi tarımsal üretimi ve ihracatıyla öne çıkan kentimizde durum daha acı. Antalya'da yüzde 16,7 civarında tarım toprağımızı kaybettik. Bu yaklaşık 90 bin futbol sahası demek. Tarım toprağını kaybetmek, geleceğe üreteceğimiz gıdayı kaybetmek demektir. Toprak, üretemediğimiz bir varlık. O nedenle çok özen göstermemiz gerekiyor'
diye konuştu.
"Üretimde düşüş başlar"
Tarım ve gıdanın küresel ölçekte en stratejik sektörler haline geldiğini belirten Ali Çandır, toprak kaybının ekonomik faturalarına dikkat çekti.
Çandır, üretimin düşmesinin gıdaya erişimi zorlaştıracağını belirterek,
'Türkiye ekonomisinde en belirgin başlıklardan biri enflasyon. Bunun tetikleyicisi olarak tarım ve gıda ürünleri öne çıkıyor. Tarım topraklarını kaybedersek, çiftçileri üretimden uzaklaştırırsak, üretimde düşüş başlar. Bu da enflasyona, ardından gıdaya erişim sorununa ve dışa bağımlılığa neden olur. Bu coğrafya bize dört mevsimi sunan verimli bir coğrafya. Bunun hakkını vermemiz gerekir'
dedi.
