Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) için hazırlanan taslak çalışmanın ayrıntıları gündeme geldi. Sabah'ın haberine göre yeni modelde temel kriter, haneye giren toplam gelirin 23 bin 552 TL'nin altında olması olarak değerlendiriliyor. İlk etki analizinde sistemin yaklaşık 2,5 milyon haneyi kapsayabileceği ve toplam destek tutarının 1,5 trilyon TL'ye ulaşabileceği hesaplanıyor. Ancak bu rakam, her haneye aynı miktarda ödeme yapılacağı anlamına gelmiyor. Destek miktarının hanenin gelir durumu, barınma koşulları, çocuk sayısı ve ihtiyaçlarına göre kademeli olarak belirlenmesi planlanıyor.
Kira, enerji ve gıda desteği
GETAD kapsamında yalnızca doğrudan nakit yardım yapılması öngörülmüyor. Taslakta kira, elektrik, doğalgaz, yakacak, gıda, barınma ve çocuk yardımı gibi farklı destek başlıkları bulunuyor. Yardımların bölgesel ihtiyaçlara göre farklılaştırılması planlanırken büyükşehirlerde kira desteğinin, soğuk iklime sahip illerde ise doğalgaz ve enerji yardımının öne çıkabileceği değerlendiriliyor. Kırsal bölgelerde ise gıda desteğinin daha fazla ağırlık kazanması öngörülüyor.
Bir hanenin ihtiyaç durumuna göre birden fazla destek kaleminden yararlanabilmesi de planlamada yer alıyor. Bununla birlikte toplam yardımın belirlenen üst sınırı aşmaması hedefleniyor.
23 bin 552 TL kriteri öne çıkıyor
Taslakta dikkat çeken kriterlerden biri, hane gelirinin 23 bin 552 TL'nin altında bulunması. Bu tutarın belirlenmesinde en düşük emekli maaşının esas alındığı belirtiliyor. Değerlendirmede yalnızca kişinin kendi geliri değil, aynı hanede yaşayan kişilerin toplam geliri dikkate alınacak. Gelirin belirlenen sınırın üzerinde olması halinde destek verilmemesi planlanırken, yardım tutarının da tüm haneler için sabit olması öngörülmüyor.
Emekliler de sistem kapsamında olacak
Taslağa göre emeklilerin de GETAD'dan yararlanabilmesinin önü açılacak. Ancak emekli olmak tek başına yardım hakkı sağlamayacak. Hanenin toplam geliri ve ekonomik ihtiyaçları birlikte değerlendirilecek. Örneğin 23 bin 552 TL emekli maaşı alan ve başka geliri bulunmayan, aynı zamanda kirada yaşayan bir kişinin kira desteğinden yararlanabilmesi üzerinde duruluyor.
Gelir tespitinde kamu verileri kullanılacak
İhtiyaç sahiplerinin belirlenmesinde mevcut kamu verilerinden yararlanılması planlanıyor. Bu kapsamda Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarındaki bilgilerle birlikte SGK kayıtları, gelir idaresi verileri, banka hesap hareketleri ve tapu bilgilerinin değerlendirilmesi öngörülüyor. Hanenin maaş geliri, kira durumu, çocuk sayısı, yalnız yaşama durumu ve sürekli desteğe ihtiyaç duyup duymadığı gibi kriterlerin de incelemeye dahil edilmesi planlanıyor. Taslakta yaşlılar, sürekli hastalığı veya bakım ihtiyacı bulunan kişiler de öncelikli destek grupları arasında gösteriliyor.
Başvurular e-Devlet üzerinden yapılabilecek
Sistemin hayata geçmesi halinde başvuruların e-Devlet üzerinden ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları aracılığıyla alınması planlanıyor. Başvuruların merkezi bir sistem üzerinden değerlendirilmesi ve ihtiyaç durumunun elektronik veriler kullanılarak belirlenmesi öngörülüyor. Ancak şu an için vatandaşlık maaşı başvuru ekranı açılmış değil ve kesin başvuru tarihi açıklanmış değil. Destekten yararlanan hanelerin gelir durumunun da düzenli şekilde takip edilmesi planlanıyor. Gelirin belirlenen sınırın üzerine çıkması halinde desteğin sonlandırılması öngörülüyor.
Ödemeler özel kart üzerinden yapılacak
Taslakta vatandaşlık maaşı için özel bir kart uygulaması da bulunuyor. Destek almaya hak kazanan vatandaşların ödemelerinin bu kartta toplanması planlanıyor. Kart üzerinden temel ihtiyaçların karşılanması ve desteğin belirli bölümünün nakit olarak kullanılabilmesi üzerinde çalışılıyor. Ancak kartın kullanım koşulları, nakit çekim sınırları ve indirim uygulamalarına ilişkin ayrıntılar henüz kesinleşmiş değil.
İlk ödemeler için 2027 hedefleniyor
GETAD'ın hemen yürürlüğe girmesi söz konusu değil. Sistemin uygulanabilmesi için hazırlıkların tamamlanması ve gerekli yasal düzenlemenin TBMM'ye sunulması gerekiyor. Taslak takvime göre pilot illerin Aralık 2026'ya kadar belirlenmesi, ilk ödemelerin ise 2027 yılının ilk çeyreğinde başlaması hedefleniyor. Pilot uygulamanın ardından sistemin 2027 içerisinde diğer illere yaygınlaştırılması planlanıyor. Bununla birlikte pilot illerin hangileri olacağı ve ödemelerin kesin başlangıç tarihi henüz açıklanmış değil. Bu nedenle taslakta yer alan rakam ve takvimlerin kesinleşmiş bir sosyal yardım programı olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.
