Sosyal güvenlik sisteminde uzun süredir tartışılan kademeli emeklilik konusuyla ilgili uzman değerlendirmeleri kamuoyunun gündemini meşgul etmeye devam ediyor. Sosyal güvenlik uzmanları, 1999 yılından sonra sigorta girişi yapılan çalışanların karşı karşıya kaldığı süre krizinin çözümü için iktidarın adım atabileceğini öngörüyor. Alanında uzman isimlerin yaptığı son analizlere göre, 2027 yılının ikinci yarısından itibaren bu hususun çok daha güçlü bir biçimde masaya getirilmesi bekleniyor. Siyasi atmosferin ve yaklaşan genel seçim sürecinin, mağduriyet yaşayan bu kalabalık kitle lehine karar alınmasında belirleyici bir rol oynayacağı düşünülüyor.
Kamuoyunda EYT düzenlemesi sonrasında ortaya çıkan tablonun benzeştiğine dikkat çeken analistler, hak arayışındaki vatandaşların örgütlü hareket etmesinin önemine işaret ediyor. İlgili kitlelerin taleplerini yetkililere daha gür sesle iletmesi durumunda, karar vericilerin seçim anketlerini de göz önünde bulundurarak harekete geçebileceği vurgulanıyor. Geçmiş dönemlerde uygulanan sosyal politikalar ve emeklilik reformları incelendiğinde, bu tür geniş katılımlı toplumsal taleplerin en nihayetinde yasal düzenlemelerle çözüme kavuşturulduğu görülüyor. Bu bağlamda 2027 yılının son çeyreği veya 2028 yılının ilk ayları, yeni bir yasanın yürürlüğe girmesi açısından en olası zaman dilimi olarak öne çıkıyor.
Bir Günlük Gecikmeyle Yaşanan Yıllık Kayıplar
Mevcut mevzuat yapısı gereği 8 Eylül 1999 tarihi ile 9 Eylül 1999 tarihi arasında sigortalı işe başlayanlar arasında çok ciddi bir hak farkı oluşmuş durumdadır. Sadece 1 günlük bir gecikmeyle sistemin dışında kalan çalışanlar, emekli olabilmek için kadınlarda 17 yıl, erkeklerde ise 20 yıl fazladan çalışmak mecburiyetinde kalmaktadır. Bu durum, aynı yaş grubundaki ve benzer prim gününe sahip bireyler arasında büyük bir adaletsizlik algısı oluştururken, çalışma hayatındaki barışı da olumsuz etkilemektedir. Sosyal güvenlik uzmanları, tek bir gün sebebiyle yaklaşık 20 yıla varan bekleme sürelerinin sürdürülebilir olmadığını ve bu uçurumun mutlaka esnetilmesi gerektiğini savunmaktadır.
Uzmanlar, kısa vadeli bütçe planlamalarında kademeli emekliliğin aniden yasalaşmasını zor bir ihtimal olarak görse de konunun iktidarın agenda listesinden hiçbir zaman düşmediğini belirtmektedir. Çalışan kesimin en büyük beklentilerinden biri haline gelen erken emeklilik ve adil yaş şartı, bakanlık bürokratlarının da takibinde yer almaktadır. Dernekler ve sivil toplum kuruluşları öncülüğünde sürdürülen görüşmeler, 1 günlük farkla yıllarını kaybeden vatandaşların sesini Ankara’ya duyurmasında kritik bir köprü işlevi görmektedir. Yürütülen bu temasların olumlu sonuç vermesi halinde, sistemin aşamalı bir şekilde esnetilmesi kaçınılmaz bir hal alacaktır.
Bakanlık Nezdinde Yürütülen Temaslar Ve Bütçe Gerçeği
Emeklilikte Adalet Derneği tarafından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı düzeyinde gerçekleştirilen üst düzey görüşmeler, sürecin resmi boyutunu gözler önüne sermektedir. Yapılan temaslarda bakanlık yetkililerinin konunun detaylarına %100 hakim olduğu ve mağduriyetin boyutlarını yakından takip ettiği aktarılmaktadır. En dikkat çekici husus ise yapılan müzakerelerde masaya herhangi bir bütçe imkansızlığı ya da mali kısıtlanma gerekçesinin getirilmemiş olmasıdır. Kademeli emeklilik dosyasına ilişkin hazırlanan raporların doğrudan devletin zirvesine sunulduğu ve son kararın siyasi irade tarafından verileceği ifade edilmektedir.
Yaklaşık 4,5 milyon çalışanı doğrudan ilgilendiren bu devasa dosya, sosyal güvenlik sisteminin geleceği açısından büyük bir ehemmiyet taşımaktadır. Dernek yöneticileri ve konuyu yakından takip eden uzmanlar, bürokrasinin hazırlıklarını tamamladığını ve takvimin işletilmesi için uygun siyasi dönemin beklendiğini bildirmektedir. Tıpkı uzmanların öngörülerinde olduğu gibi, sivil toplum temsilcileri de yasal düzenlemenin hayata geçeceği tarih olarak 2027 yılının sonunu işaret etmektedir. Bu tarihe kadar kamuoyu baskısının ve hukuki mücadelenin kesintisiz şekilde sürdürüleceği tahmin edilmektedir.
Taslak Metinlerde Yer Alan Yaş Ve Prim Şartları
Kamuoyuna sızan ve uzmanlar tarafından değerlendirilen muhtemel taslaklara göre, kademeli emeklilik sisteminde uygulanacak yaş ve prim tablosu biçimlenmeye başlamıştır. Söz konusu senaryolara göre, 9 Eylül 1999 ile 2000 yılı arasında ilk kez sigortalı olan kadınların 43 yaşında, erkeklerin ise 45 yaşında emekli olabilmesi planlanmaktadır. Bu yaş grupları için aranan hizmet şartı ise 6.400 prim günü olarak belirlenmiştir. Sigorta başlangıcı 2001 yılına sarkan vatandaşlarda ise sınır birer yaş artarak kadınlarda 44, erkeklerde 46 yaşa yükselmekte, prim şartı ise 6.475 güne çıkmaktadır.
Takip eden her bir çalışma yılı için sistem kademeli olarak sertleşen bir grafik çizmektedir. İşe giriş tarihi ilerledikçe yaş şartı her yıl için 1 yaş, prim gün şartı ise 75 gün artırılarak hesaplanmaktadır. Bu dereceli sistemin son basamağında ise 2008 yılında çalışma hayatına adım atan bireyler yer almaktadır. Hesaplamalara göre 2008 girişli kadın çalışanların 51 yaşında, erkek çalışanların ise 53 yaşında ve toplamda 7.000 prim gününü tamamlamaları halinde emeklilik hakkına kavuşması hedeflenmektedir.
