Türkiye’nin güneydoğusunda yükselen ve modern sanayinin simgesi haline gelen Batman şehrinin ismine dair anlatılar yerel halk arasında ve akademik çevrelerde yıllardır merak uyandıran bir konu olmaya devam ediyor. Bir zamanlar Elmedina olarak anılan kadim toprakların üzerine inşa edilen bu modern kent aslında ismini çok yakın bir tarihte şekillenen idari ve endüstriyel gelişmelerden alıyor. On dokuzuncu yüzyılın sonlarına kadar küçük bir yerleşim birimi olan ve Iluh köyü olarak bilinen bu bölge petrolün keşfiyle birlikte kabuğunu kırarak devasa bir değişim sürecine girdi. Şehrin isminin kaynağına dair ortaya atılan iddialar sadece dilbilimsel bir merak değil aynı zamanda bölgenin sosyo-ekonomik evriminin de bir özeti niteliği taşıyor. Günümüzde bölgenin en dinamik merkezi olan kentin adının nereden geldiğine dair farklı perspektifler halk anlatılarıyla resmi kayıtların kesişim noktasında birleşiyor.
İluh Köyünden Modern Bir Kente Uzanan Tarihsel Yolculuk
Şehrin çekirdeğini oluşturan Iluh köyü Batman isminin literatüre girmesinden önceki en somut yerleşim birimi olarak karşımıza çıkıyor. Bin dokuz yüz ellili yılların hemen başında Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı tarafından başlatılan sondaj çalışmaları bölgenin kaderini sonsuza dek değiştirdi. Bir görüşe göre kentin bugünkü ismini almasındaki en büyük etken hemen yanı başından akan ve bölgeye hayat veren Batman Çayı'dır. Akarsuyun sahip olduğu bu isim zamanla yerleşim birimiyle özdeşleşmiş ve idari yapılaşma sürecinde Iluh isminin yerini alarak resmileşmiştir. Bu değişim sadece bir isim değişikliği değil aynı zamanda bir köyün sanayi kentine dönüşümünün de ilk resmi adımı olarak kabul ediliyor. Suyun bereketiyle anılan bu topraklar akarsu isminin bir şehre verilişinin en tipik örneklerinden birini temsil ediyor.
Petrol Kuleleri Ve Bakmaktan Gelen Batman İsim Efsanesi
Batman isminin kökenine dair en yaygın ve halk arasında en çok kabul gören bir diğer anlatı ise doğrudan petrol arama faaliyetleriyle ilişkilendiriliyor. Raman Dağı eteklerinde ilk deneme kulelerinin kurulduğu ve sondaj çalışmalarının yoğunlaştığı dönemlerde bölge henüz tam olarak şehirleşmemişti. Anlatılanlara göre o dönemde çalışan işçiler ve bölge halkı tesislerin bulunduğu yüksek noktalara ya da kulelere bakarken sürekli bakmaktan türetilen ifadeler kullanıyordu. Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı tesislerinin bulunduğu alana bakmak eyleminin zamanla Batman şeklinde telaffuz edilerek yerleştiği ifade ediliyor. Bu etimolojik yaklaşım her ne kadar dilbilimsel bir kesinlik taşımasa da şehrin kimliğinin petrolle ne kadar iç içe geçtiğini göstermesi açısından büyük bir sembolik önem taşıyor. Bir kentin adının bölgenin en büyük geçim kaynağı olan bir sanayi dalının doğuş sancılarıyla şekillenmesi dünya şehircilik tarihinde de nadir görülen bir durumdur.
Mezopotamya Kültürü Ve Etimolojik Varsayımların Derinliği
Batman isminin kökenini daha eskilere dayandıran araştırmacılar ise bu kelimenin Mezopotamya’da kullanılan eski ağırlık birimlerinden veya bölgedeki antik dillerden miras kaldığını savunuyor. Bazı tarihçiler Batman kelimesinin bir ağırlık birimi olarak kullanılmasının bölgedeki ticaret hacmiyle bir ilgisi olabileceğini öne sürüyor. Ancak bu teoriler şehrin bin dokuz yüz elli beş yılına kadar resmen Iluh adıyla anılması gerçeği karşısında daha çok kültürel bir arka plan çalışması olarak kalıyor. Yine de bölgenin çok dilli ve çok kültürlü yapısı ismin evriminde farklı lehçelerin ve ağızların etkili olmuş olabileceği ihtimalini her zaman canlı tutuyor. Şehrin isminin bu denli tartışmalı ve çok katmanlı olması aslında Batman’ın ne kadar zengin bir kültürel mirasın üzerinde yükseldiğinin ve modernliğin kadim topraklarla nasıl harmanlandığının bir göstergesi olarak okunmalıdır.
Geleceğin Enerji Merkezi Ve Marka Şehir Kimliği
Bugün Batman denildiğinde akla gelen sadece bir isim değil Türkiye’nin enerji ihtiyacının önemli bir kısmını karşılayan devasa bir endüstri merkezidir. Şehrin isminin kökeni ister akarsu adından gelsin isterse petrol kulelerine bakmaktan türetilsin her iki ihtimal de kentin doğayla ve üretimle olan güçlü bağını ortaya koyuyor. Modern Batman artık isminin tartışıldığı günleri geride bırakarak eğitim kültür ve spor alanındaki başarılarıyla anılan bir büyükşehir vizyonuna sahip oldu. Havalimanından üniversitesine organize sanayi bölgelerinden geniş bulvarlarına kadar her köşe bu ismin altına dolduran birer başarı öyküsü barındırıyor. Şehrin ismi bölge insanı için sadece bir coğrafi işaret değil aynı zamanda bir zamanlar imkansız görülen bir kalkınma hamlesinin gerçeğe dönüşmüş halini simgeliyor. Bu isim geçmişin mirasını koruyarak geleceğin teknoloji ve enerji vizyonuna ışık tutmaya devam ediyor.
