Demre’de yer alan Noel Baba Kilisesi, Aziz Nikolaos’un mirasını taşıyan, tarih boyunca farklı dönemlerde ibadethane olarak kullanılan eşsiz bir yapıdır.
Noel Baba Kilisesi olarak bilinen ve resmi adıyla Aziz (St.) Nikolaos Anıt Müzesi, Noel Baba olarak kabul edilen Aziz Nikolaos’un ölümünün ardından inşa edilen kutsal bir merkezdir. Ölümünden sonra bir süre bu kilisede defnedildiği kabul edilen Aziz Nikolaos’un kemiklerinin ise, İtalyan denizciler tarafından Bari’ye götürüldüğü rivayet edilir. Kilise, Antik Çağ’dan 20. yüzyıldaki Rum Kırımı’na kadar kesintisiz şekilde ibadethane olarak hizmet vermiştir.
İnşa Süreci ve Tarihsel Önemi
Kilise, MS 520 yılında Aziz Nikolaos’un piskoposluk yaptığı eski bir Hristiyan kilisesinin kalıntıları üzerine inşa edilmiştir. Dönemin Bizans İmparatoru I. Jüstinyen tarafından yeniden inşa çalışmaları desteklenmiş, mimari özellikleri ve zengin duvar freskleriyle dönemin en önemli dini yapılarından biri haline gelmiştir.
1862 yılında Rus İmparatoru I. Nikolay tarafından kapsamlı bir restorasyona tabi tutulan kilise, hem mimari hem de dini açıdan önemini korumuştur.
Doğu Ortodoks Kilisesi ve Nüfus Mübadelesi Sonrası Dönem
Aziz Nikolaos Kilisesi, 1923 yılına kadar Doğu Ortodoks Kilisesi’nin ibadethanesi olarak işlevini sürdürmüştür. Ancak aynı yıl, Yunanistan-Türkiye Nüfus Mübadelesi kapsamında Demre’den ayrılan Rumlar nedeniyle kilisenin cemaati kalmamıştır. Bu tarihten itibaren yapı, ibadet yeri olarak kullanılmamaya başlamıştır.
Arkeolojik Kazılar ve Akademik Çalışmalar
Antalya’nın Kaş ile Finike ilçeleri arasında yer alan Demre’de bulunan kilise, günümüzde Prof. Dr. Yıldız Ötüken liderliğindeki Hacettepe Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü’nün yürüttüğü kazı çalışmalarıyla tarih meraklılarının ve ziyaretçilerin ilgisini çekmektedir. Kazı çalışmalarına İstanbul Üniversitesi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Kayseri Erciyes Üniversitesi ve Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi gibi birçok üniversitenin uzmanları ve işçiler katkı sağlamaktadır.
Kilise içerisinde yer alan mozaik taban kaplaması ve freskler, dönemin sanat anlayışına ışık tutarken, Demre’nin tarihi dokusunun korunmasında da kilit rol oynamaktadır.