Antalya’nın Belek ve Manavgat sahil bantlarında yuvalayan deniz kaplumbağalarının yaşam döngüsü, yürütülen kapsamlı uydu izleme çalışmalarıyla gözler önüne seriliyor. Ekolojik Araştırmalar Derneği (EKAD) öncülüğünde gerçekleştirilen projede, Manavgat’ın Kızılot bölgesinde 2024, 2025 ve 2026 yıllarında ikişer, Belek’te ise 2026 yılında 3 olmak üzere toplam 9 yetişkin caretta carettaya uydu takip cihazı yerleştirilerek denizle buluşturuldu. Kızılot’tan 'Gümüş', 'Altın','Flora', 'Fauna', 'Mercan' ve 'İnci'; Belek’ten ise 'Robin Turtle', 'Crystal' ve 'DOA' adı verilen kaplumbağalar, Akdeniz sularında izlenmeye başlandı.
İspanya'dan Mısır'a uzanan Akdeniz rotaları
Uydu sisteminden elde edilen anlık veriler, kaplumbağaların göç hareketlerinin Akdeniz genelinde geniş bir coğrafyaya yayıldığını kanıtladı. Belek’ten denize salınan 'Robin Turtle', rotasını batıya çevirerek Kuzey Afrika kıyılarcaddesini izledi ve Cebelitarık boğazı çevresine kadar ulaştı. Belek’e kuş uçuşu 1812 kilometre uzaklıkta konumlanan bu kaplumbağanın yanı sıra, 'Crystal' Mısır kıyılarına yönelirken, kuş uçuşu 553 kilometre mesafedeki 'DOA' ise Doğu Akdeniz’de Lübnan sahillerine ulaştı.
6 carettanın farklı göç davranışları
Manavgat’ın Kızılot kumsalından hareket eden Gümüş, Altın, Flora, Fauna, Mercan ve İnci adlı 6 carettanın verileri de birbirinden farklı göç karakterleri sergiledi. Haritalar üzerinden yapılan incelemelerde; bazı kaplumbağaların Kuzey Afrika kıyı hatlarını takip ettiği, bazılarının Orta Akdeniz’de uzun süre kaldığı, bir kısmının ise Ege Denizi ile Doğu Akdeniz sulak alanlarında konumlandığı tespit edildi. Bu durum, Antalya sahillerinde yuva yapan kaplumbağaların yalnızca Türkiye suları ile sınırlı kalmayıp Akdeniz'e kıyısı olan pek çok ülkenin deniz alanlarını aktif olarak kullandığını açıkça ortaya koydu.
Türkiye'deki ilk çalışma 2004 yılında başlamıştı
Deniz kaplumbağalarının uydu yardımıyla izlenmesine dair Türkiye’deki ilk adımın 2004 yılında Adana'da atıldığını belirten EKAD Başkanı Dr. Ali Fuat Canbolat, o dönem 8 yeşil deniz kaplumbağasına cihaz taktıklarını hatırlattı. Yaşanan maddi yetersizlikler nedeniyle projeye uzun bir ara verildiğini, 2024 itibarıyla yeniden ivme kazandıklarını dile getiren Dr. Canbolat, Manavgat’taki sürecin TÜPRAG desteğiyle, Belek’teki çalışmaların ise turistik otellerin katkılarıyla finanse edildiğini vurgulayarak bu sayede kaplumbağaların denizdeki rotalarının kayıt altına alındığını kaydetti.
Bilim insanlarından beklenmedik göç tespiti
Projenin ilk sonuçlarını değerlendiren EKAD Yönetim Kurulu Üyesi ve Ordu Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Onur Candan, elde edilen verilerin son derece dikkat çekici olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:
"Antalya bölgesinde yuvalayan bireylerin bazıları Kuzey Afrika'daki sabit dinlenme alanlarına çekiliyor. Bu normalde beklediğimiz bir hareket. Yuvalama sonrası genelde ülkemize gelen kaplumbağalar güneye iniyor, yani Kuzey Afrika'ya. Gabes Körfezi, Sirte Körfezi, Bardawil Gölü, bu bölgelerde kışlıyorlar. Ancak takip ettiğimiz bireylerin hemen hemen yarısı bu özelliği gösterdi. Diğer yarısı hiçbir şekilde kışlama davranışına geçmedi. Aktif hareketlerini tüm yıl boyunca sürdürdüler. Bu ilginç bir sonuçtu"
"Bütün Akdeniz'in kaplumbağalarını koruyoruz"
Kaplumbağaların kiminin İspanya açıklarına, kiminin ise Ege Denizi ile İskenderun Körfezi'ne doğru hareket ettiğine dikkat çeken Prof. Dr. Candan, henüz ön değerlendirme aşamasında olduklarını belirterek şöyle devam etti:
"Belek bölgesinde elde ettiğimiz bu sonuçlar aslında Belek'in İspanya'dan tutun Levant bölgesine kadar tüm Ege dahil, tüm Akdeniz'deki hayvanların yuvalaması için bir bölge olduğunu gösterdi. Bunlar tabii ki ön sonuçlar, henüz izlemeler tamamlanmadığı için net bir şey söyleyemiyoruz"
Antalya kumsallarının ekolojik önemine vurgu yapan Prof. Dr. Candan, yürütülen koruma faaliyetlerinin uluslararası bir boyuta sahip olduğunu şu sözlerle özetledi:
"Belek ve Kızılot bölgesine gelen bireylerin neredeyse tüm Akdeniz'i kullanan hayvanlar olduğunu görüyoruz. Yani sadece kendi hayvanlarımızı korumuyoruz. O bölgede yaptığımız koruma çalışmalarından çıkardığımız sonuç şu; uydu izlemeyle beraber o bölgede koruduğumuz yuvalar sadece bizim sularımıza ait hayvanlara ait değil. Bütün Akdeniz'in kaplumbağalarını koruyoruz aslında. Genetik yapıya baktığınızda hani biz de böyle 70 milletten insanı ağırlıyoruz. Gerçekten Antalya turizmde dünyayı ağırlıyor. Antalya kumsalları da bütün Akdeniz'in kaplumbağalarına hoş geldin diyor"
