Antalya'da gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında önemli bir oturum düzenlendi. Zirve çerçevesinde hayata geçirilen 'Adil Geçiş için Sosyal Koruma, Bakım Hizmetleri ve Kadınların Güçlenmesi' paneline katılan Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, iklim krizine karşı yürütülen mücadelede sosyal koruma ve bakım hizmetlerinin kritik rolüne dikkat çekti.
İklim krizinin sosyal tahribatı ve COP30 süreci
Geçtiğimiz yıl düzenlenen COP30 zirvesinde adil geçiş mekanizmasının kurulduğunu hatırlatan Bakan Göktaş, BelEm Kadın-Erkek Eşitliği Eylem Planı'nın sosyal koruma ile bakım hizmetlerini iklim politikalarına entegre etmesini son derece doğru bir adım olarak nitelendirdi. İklim krizinin etkilerinin sadece iş yerleriyle sınırlı kalmayıp hanelerin gelirine,sağlığına ve bakım ihtiyaçlarına doğrudan yansıdığını vurgulayan Göktaş, şu değerlendirmelerde bulundu:
“BelEm Kadın-Erkek Eşitliği Eylem Planı da sosyal korumayı ve bakım hizmetlerini iklim politikalarının bir parçası olarak tanımladı. Bu, doğru ve yerinde bir genişlemedir. Çünkü iklim değişikliğinin etkileri iş yerleriyle sınırlı kalmıyor. Hanelerin gelirine, sağlığına ve bakım ihtiyacına doğrudan yansıyor. Aşırı sıcaklar, seller ve kuraklık gibi iklim kaynaklı riskler; kadınları, çocukları, yaşlı ve engelli bireyleri çok daha derinden etkiliyor. Savaşlar ve iklim değişikliği nedeniyle yaşanan zorunlu göçler de ailelerin yaşam koşullarını zorlaştırıyor, sosyal koruma ihtiyacını artırıyor"
Sosyal devlet anlayışı ve aile odaklı model
Türkiye’nin sosyal devlet ilkesini köklü bir dayanışma geleneğiyle harmanladığını belirten Göktaş, bu yapının merkezinde ailenin yer aldığını kaydetti. Cumhurbaşkanlığının 2026-2035 dönemini "Aile ve Nüfus On Yılı" ilan etmesinin bu vizyonun somut bir yansıması olduğunu dile getiren Bakan Göktaş, sistemin işleyişini şu sözlerle anlattı:
“Türkiye, sosyal devlet anlayışını anayasal bir ilke olarak benimseyen ve bunu köklü bir dayanışma geleneğiyle birleştiren bir ülkedir. Bu yapının merkezinde ise aile yer alıyor. Cumhurbaşkanımızın 2026-2035 dönemini Aile ve Nüfus On Yılı olarak ilan etmesi de bu yaklaşımın bir ifadesidir. Sosyal koruma hizmetlerimizi istihdam ve ekonomik güçlenme politikalarımızla destekliyoruz. Sosyal koruma sistemimizin önemli bir parçasını da bakım hizmetlerimiz oluşturuyor. Bakım hizmetlerimizi, aile ve toplum temelli modeller üzerine kuruyoruz"
Yeşil dönüşümde kadın istihdamı ön planda
Adil geçiş kavramının, yeşil ekonominin sunduğu imkânlardan herkesin adil ve eşit biçimde yararlanması anlamına geldiğini ifade eden Göktaş, bu süreçte kadınların ekonomik hayata katılımının hayati önem taşıdığını belirtti. Kadının Güçlenmesi Strateji Belgesi ve Eylem Planı'nda çevre ile iklim değişikliğinin ilk kez ana hedefler arasına alındığını aktaran Göktaş, şu ifadeleri kullandı:
“Adil geçiş, aynı zamanda yeşil ekonominin fırsatlarına herkesin eşit biçimde erişebilmesi demektir. Bu noktada kadınların ekonomik hayata katılımı büyük önem taşıyor. Çünkü yeşil dönüşüm, yeni istihdam alanları ve girişimcilik fırsatları oluştururken kadınların bu süreçte güçlü biçimde yer almasını gerektiriyor. Türkiye olarak kadınların bilgiye, teknolojiye, finansmana ve istihdam fırsatlarına erişimini güçlendiren politikalar yürütüyoruz. Kadının Güçlenmesi Strateji Belgesi ve Eylem Planımızda çevre ve iklim değişikliğini ilk kez ana hedeflerden biri olarak belirledik. Yenilenebilir enerji, temiz teknoloji ve dijital ekonomi gibi geleceğin sektörlerinde kadınların istihdamını destekliyoruz. Kadın girişimcilerin finansmana, dijital pazarlara ve sürdürülebilir üretim imkanlarına erişimini kolaylaştırıyoruz."
Uluslararası düzeyde atılması gereken 3 kritik adım
Konuşmasının sonunda adil geçişin sosyal boyutunun uluslararası düzeyde güçlendirilmesi gerektiğinin altını çizen Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, tüm dünyaya şu üç maddelik stratejik çağrıda bulundu:
“Türkiye olarak, adil geçişin sosyal boyutunu güçlendirmek için uluslararası düzeyde üç önemli adım atılması gerektiğine inanıyoruz. Birincisi, sosyal korumanın ulusal iklim planlarına ve uyum stratejilerine dahil edilmesi. İklim değişikliğine karşı geliştirilen politikaların, hanelerin ekonomik ve sosyal ihtiyaçlarını da gözetmesi gerektiğini düşünüyoruz. İkincisi, bakım hizmetlerinin iklim finansmanı kapsamında değerlendirilmesi. Kreşlerin, gündüzlü bakım merkezlerinin ve evde bakım hizmetlerinin, iklim risklerine karşı dayanıklı hale getirilmesini önemli görüyoruz. Üçüncüsü, adil geçişin sosyal etkilerinin hane düzeyinde izlenmesi. Gelir güvencesinin, çocukların eğitime erişiminin, yaşlı ve engelli bireylerin bakım ihtiyaçlarının adil geçişin temel göstergeleri arasında yer almasını öneriyoruz."
