Yeni dönemde uygulanacak olan asgari ücretle ilgili komisyon çalışmaları öncesinde ekonomideki hesaplamalar iyice hız kazandı. Milyonlarca çalışanın gözü kulağı açıklanacak olan rakamlara çevrilmişken ortaya çıkan tablonun sadece aylık net ve brüt maaşları kapsamadığı net bir şekilde görülüyor. Ülke genelindeki sosyal güvenlik ağının temelini oluşturan pek çok yasal ödeme, destek kalemi ve tazminat hesabı da doğrudan doğruya belirlenecek bu ana tabloya göre yeniden düzenleniyor. Çalışanların ve işverenlerin mali dengelerini kökten etkileyecek olan bu süreçte piyasalarda farklı oranlar üzerinden ayrıntılı simülasyonlar yürütülüyor.
Merkez Bankası verileri ile hükümetin ekonomi programındaki hedefler göz önüne alındığında masada 3 farklı ana artış senaryosu dikkat çekiyor. Yıllık enflasyon beklentileri doğrultusunda şekillenen %28,4 seviyesindeki bir artış ihtimalinde brüt tutarın 42.410 TL seviyesine dayanması, net ödemenin ise 36.048 TL bandına oturması öngörülüyor. Politika yapıcıların değerlendirdiği diğer olasılıklar arasında yer alan %30 ve %33,7 oranındaki muhtemel zam senaryolarında ise brüt tutarlar sırasıyla 42.939 TL ile 44.161 TL seviyelerine kadar tırmanıyor. Bu durum piyasadaki temel gelir dağılımını doğrudan doğruya etkileyecek devasa bir mali hacmin kapısını aralıyor.
Çalışan Annelerin Yasal Haklarında Rezalet Bir Fark Olan Dev Artış Kalemi
Doğum yapmaya hazırlanan kadın çalışanlar açısından yasal temsil hakları ve rapor ödenekleri yeni oranlarla birlikte oldukça yüksek bir seviyeye ulaşacak. İş mevzuatı çerçevesinde verilen 168 günlük doğum izni süresince SGK tarafından hak sahibine aktarılan en düşük rapor parası güncel durumda 123.312 TL olarak ödeniyor. Yeni oranların hayat bulmasıyla birlikte %28,4 zam gerçekleştiği takdirde bu tutar 158.332 TL seviyesine, %33,7 zam yapıldığında ise 164.868 TL sınırına kadar sıçrama gösteriyor. Bu tablo anne adaylarının iş hayatından uzak kaldıkları süredeki en büyük güvencesi haline geliyor.
Bunun yanı sıra analık izni bitiminde çocuk bakımı amacıyla kanuni yarım çalışma hakkını tercih eden kadınlara sunulan Devlet desteği de gözle görülür biçimde güçleniyor. İŞKUR tarafından ödenen katkı payı günceldeki 16.389 TL seviyesinden, uygulanan zam senaryosuna göre 21.044 TL ile 21.912 TL aralığına doğru yükseliş kaydetti. Süreç boyunca işverenin üstleneceği aylık yükümlülük ise yine seçilen projeksiyon modeline göre 18.024 TL ile 18.768 TL rakamları arasında değişkenlik gösterecek şekilde güncellendi.
Sağlık Raporu Alan İşçilerin Günlük Ödenek Tablosu Yeniden Belirleniyor
Çalışma hayatı içinde çeşitli rahatsızlıklar veya iş kazaları sebebiyle istirahat raporu alan personelin günlük geçici iş göremezlik ödenekleri de bu zam oranlarından doğrudan nasibini alıyor. Sağlık kurumlarında yatarak tedavi gören bir çalışanın aldığı günlük en düşük destek ödemesi %28,4 artışla 706,84 TL, %33,7 artışla ise 736,02 TL seviyesine çekiliyor. Hastalığın seyrine göre ayakta tedavi uygulanan vakalarda ise hakkı olan çalışana sağlanan günlük imkan 942,46 TL ile 981,36 TL seviyeleri arasında değişiklik gösteriyor.
Öte yandan genç nüfusun istihdama katılımını kolaylaştıran stajyer öğrencilerin aylık cep harçlığı tutarları da işletmelerdeki personel yoğunluğuna göre yeniden düzenlendi. Yeni parametrelerle birlikte stajyer ödemeleri alt senaryoda 5.407 TL ile 10.814 TL arasına otururken, üst zam senaryosunda ise 5.630 TL ile 11.261 TL arasında bir noktaya ulaşacak. Otomatik katılımlı bireysel emeklilik sistemine dahil olan çalışanların maaşlarından kesilen en düşük brüt katkı payı da 990,90 TL seviyesinden 1.272 TL ila 1.324 TL aralığına doğru otomatik olarak çekilecek.
İşsizlik Maaşları İle Kıdem Tazminatı Hesaplarında Yaşanan Mali Sıçrama
İş sözleşmesi sona eren veya işten çıkartılan işçilerin en önemli güvencesi olan kıdem tazminatının taban tutarı tamamen yeni belirlenen brüt rakamlara göre şekilleniyor. Yasal damga vergisi düşüldükten sonra şu an bir yıllık çalışma karşılığı olarak uygulanan en düşük kıdem tazminatı 32.779 TL seviyesinde duruyor. Yeni zam oranları sonrasında bu miktar %28,4 oranında zamla 42.088 TL'ye, %33,7 oranındaki bir tırmanışta ise 43.825 TL rakamına kadar çıkış yapıyor. Örneğin 5 yıllık bir kıdem süresine sahip olan çalışanın hak edeceği toplam ödeme alt ihtimalde 210.443 TL, üst ihtimalde ise tam 219.129 TL seviyesini buluyor.
Kendi isteği dışında işsiz kalan bireylere ödenen aylık işsizlik maaşlarında da tavan ve taban sınırları ciddi ölçüde genişliyor. Bugün 13.111 TL ile 26.223 TL arasında değişen bu koruma kalkanı, %28,4 oranındaki zammın ardından damga vergisi kesintisiyle 16.835 TL ile 33.670 TL seviyesine yerleşiyor. En yüksek artış ihtimali olan %33,7 senaryosunda ise işsiz kalan vatandaşa aktarılacak olan aylık destek rakamı 17.530 TL ile 35.060 TL sınırları arasında yeniden tanımlanıyor.
Geçmişe Dönük Borçlanma Düşünen Vatandaşlar İçin Takvim Daralıyor
Sosyal Güvenlik Kurumu üzerinden eksik primlerini tamamlamak isteyenlerin ödeyeceği borçlanma rakamları doğrudan brüt tutarlara endeksli bir yapıda bulunuyor. Doğum borçlanması, askerlik borçlanması ve yurt dışı hizmet borçlanması gibi geçmişe yönelik süreleri ihya etmek isteyen çalışanlar, yeni zamlı tarifeler devreye girdiğinde çok daha yüksek bir mali külfet ile karşı karşıya kalacaklar. Yeni ücretlerin resmiyet kazanmasıyla birlikte prime esas günlük borçlanma maliyeti otomatik olarak yukarı çekilmiş olacak.
Bu durum karşısında uzmanlar, emeklilik planlaması yapan vatandaşlara süre bitmeden harekete geçmeleri gerektiği yönünde uyarılarda bulunuyor. Yılın son günü olan 31 Aralık tarihine kadar e-Devlet portalı veya bağlı bulunulan SGK merkezleri üzerinden dilekçelerini sunan başvuru sahipleri, güncel asgari ücret rakamları üzerinden hesaplanan çok daha avantajlı borçlanma tutarlarından faydalanabilecekler. Tarih geçildiğinde ise tüm hesaplamalar artırılmış yeni brüt parametreler üzerinden yürütüleceğinden ciddi bir mali yük ortaya çıkacak.
