Antalya merkeze yalnızca 27 kilometre uzaklıkta, Çitdibi Köyü'nün Karabel mevkiinde yer alan Typallia Antik Kenti, tarihsel ve arkeolojik olarak dikkat çeken önemli yerleşimlerden biridir. Likya ile Pisidia bölgeleri arasındaki sınırda bulunması, bu kentin hangi antik birliğe ait olduğu konusunda halen arkeologlar arasında tartışmalara yol açmaktadır.
Kent, Kitanaora'dan başlayarak Kosara üzerinden Trebenda'ya uzanan Antik Roma Yolu üzerinde yer almakta olup, bölgedeki stratejik konumunu da bu güzergâh üzerinden elde etmiştir.
Helen Öncesi'nden Roma Dönemi’ne Uzanan 800 Yıllık Bir Hikâye
MÖ 500 – MS 300 yılları arasında üç ayrı dönem boyunca varlığını sürdüren Typallia; Helen Öncesi, Helenistik ve Roma dönemlerine tanıklık etmiştir. Aynı dönemlerde Trebenda, Typallia ve Onobara adlı üç Pisidia kenti, güçlü Termessos ile birlikte siyasi bir birlik oluşturarak, özellikle askeri garnizon işleviyle ön plana çıkmıştır.
Stadiasmus Patarensis ve Typallia’nın Yazılı Kanıtları
Typallia’nın tarih sahnesindeki varlığına dair en önemli belge, 1994 yılında Patara’da keşfedilen ve MÖ 41–51 arasına tarihlenen Stadiasmus Patarensis (SP) adlı Roma devlet kaydıdır. Bu belge, Likya bölgesindeki antik yol sistemini detaylı şekilde ortaya koymakla birlikte, Typallia’nın da bu sistemde adı geçen şehirlerden biri olduğunu göstermektedir.
Trokandas ve Kahramanlık Belgesi
Typallia ismini içeren ikinci önemli belge ise, arkeolog St. Mitchell tarafından Bayat Köyü’nde yapılan yüzey araştırmaları sırasında bulunmuştur. MÖ 30’lara tarihlenen bu yazıt, Termessos şehri tarafından Typallia Komutanı Trokandas’a verilen bir onur belgesi niteliğindedir.
Termessos’un Typallia’ya, özellikle Galatlar ve Sandaliotlar (Sandalion halkı) arasındaki savaşta sağladığı askeri desteğin ardından bu belgeyi verdiği; Komutan Trokandas ve beraberindeki Typallialı askerlerin büyük kahramanlıklar gösterdiği yazıtla sabittir.
Kartal Yuvası Gibi Konum, Henüz Kazı Yapılmamış Bir Kent
Typallia Antik Kenti, coğrafi olarak adeta bir kartal yuvası gibi yükseklere kurulmuş ve eşsiz manzaralara sahip bir noktada yer alır. Burada yapılan periyodik yüzey araştırmaları sayesinde, kentin önemli yapıları hakkında ilk izlenimler elde edilmiştir. Bu yapılar arasında şunlar öne çıkmaktadır:
- Dekoratif semerdam biçimli sarkofajlar
- Hamam kalıntıları
- Çiftlik evleri ve zeytinyağı işlikleri
- Tarım alanları ve kireç taşından mezarlar
- Bazı sur duvarı kalıntıları
Buna karşın, kentte bugüne kadar herhangi bir arkeolojik kazı yapılmamıştır. Bu durum, Typallia’nın geçmişine dair potansiyel bilgiler barındıran büyük bir keşif alanı olarak hâlâ gizemini koruduğunu göstermektedir.
Typallia Antik Kenti'nin Bugünkü Önemi
Bugün Antalya’nın tarih turizmine kazandırılmayı bekleyen saklı hazinelerinden biri olan Typallia, arkeoloji, tarih ve doğa meraklıları için keşfedilmemiş bir cevher niteliğindedir. Likya-Pisidia sınırındaki bu kadim şehir, yalnızca tarihiyle değil, bulunduğu dağlık manzaranın dramatik güzelliğiyle de ziyaretçilerini büyüleme potansiyeline sahiptir.
Ancak bu potansiyelin değerlendirilmesi için öncelikle bilimsel kazı çalışmalarının başlatılması, ardından da kültürel miras yönetimi kapsamında koruma ve tanıtım stratejilerinin geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır.
Typallia Antik Kenti, Anadolu’nun antik dönemine ışık tutacak güçlü tarihsel katmanlara sahip olmasının yanı sıra, henüz kazı yapılmamış olmasıyla da arkeologlara ve tarihçilere eşsiz fırsatlar sunmaktadır. Antalya’nın kültürel rotasına eklenmesi gereken bu antik kent, keşfedilmeyi bekleyen binlerce yıllık bir hikâyeyi sessizce dağların kalbinde saklamaya devam ediyor.
