Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş. (AEDAŞ), Kıyı Koruma Derneği (DEKAFOK) ile ortaklaşa yürüttüğü proje kapsamında deniz kaplumbağalarının yaşam alanlarını güvence altına aldı. Nisan ayında Antalya'nın Manavgat ilçesine bağlı Side ve Sorgun sahillerinde devreye sokulan kırmızı LED aydınlatma uygulaması sayesinde, 5 bin 500'den fazla caretta caretta yavrusu sağ salim denizle buluştu. Yaklaşık 1 kilometrelik sahil şeridindeki sokak lambalarında yapılan kırmızı LED dönüşümü neticesinde, 95 yuvadan çıkan yavru kaplumbağalar yönlerini şaşırmadan sulara kavuştu. Alınan başarılı sonuçların ardından taraflar resmi bir koruma protokolüne imza attı.
Örnek model doğa ve insanı buluşturdu
Side ve Sorgun sahil bandında ilkbahar döneminde başlatılan kırmızı LED projesi, "insan-doğa" uyumu bakımından Türkiye'de çığır açan bir model olarak dikkat çekti. Yumurtadan çıkan yavruların yönlerini kaybedip deniz yerine karaya yönelmesine yol açan sarı ile beyaz parlak ışıklar, kırmızı LED armatürlerle yenilenirken yol ve bölge aydınlatma standartları da titizlikle gözetildi. İlgili resmi kurumlardan alınan özel izinler çerçevesinde, trafik emniyeti ile sürüş güvenliği kriterleri en üst seviyede tutularak sistem tasarlandı. Böylece ulaşım güvenliği aksamazken ekolojik dengeye uyumlu aydınlatmayla doğa ve insan yaşamının uyum içinde yürütülebileceği kanıtlandı.
Yavrular kayıpsız bir şekilde denize kavuştu
Sahil şeridindeki yuvalama alanlarında hayata geçirilen bu uygulamanın diğer kıyı şeritlerine de ilham verdiğini belirten DEKAFOK Başkanı Seher Akyol, şu değerlendirmelerde bulundu:
"AEDAŞ iş birliğiyle gerçekleştirdiğimiz kırmızı LED uygulaması sayesinde bu sezon 5 bin 500'den fazla caretta caretta yavrusunun güvenli şekilde denize ulaşmasına katkı sağladık. Deniz kaplumbağalarında her 1.000 yavrudan sadece 1 tanesinin erginliğe ulaşabildiği göz önüne alındığında, kurtarılan her bir yavru türün geleceği için hayati önem taşıyor. 2025 yılından bu yana sürdürdüğümüz görüşmelerin ardından, Nisan ayında Türkiye'de insan-doğa uyumu açısından örnek oluşturabilecek Türkiye genelinde bir ilk olan uygulamayı hayata geçirdik. Sahadan elde ettiğimiz sonuçlar, doğru planlanan ve bilimsel yaklaşımla uygulanan çalışmaların doğanın korunmasıyla insan yaşamının ihtiyaçlarını bir arada gözetebileceğini gösterdi. İmzaladığımız koruma protokolüyle bu örnek çalışmayı gelecek yıllarda da sürdürmeyi ve farklı kıyı bölgelerine ilham olmasını hedefliyoruz"
Aydınlatma ihtiyacı ortadan kaldırılmadan çözüm üretildi
AEDAŞ Genel Müdürlük makamından yapılan açıklamada ise projenin teknik ve çevresel boyutlarına dikkat çekilirken, AEDAŞ Genel Müdürü İlkay Baydar şu ifadeleri kullandı:
"Bu çalışmayla caretta carettaların beyaz ışık nedeniyle doğal yönlerini kaybetmelerinin önüne geçilmesinin ve yavruların denize daha kolay ulaşmasını hedefliyorduk. Projenin önemli unsurlarından biri de çevresel koruma ile insan yaşamının ihtiyaçlarının birlikte değerlendirilmesi oldu. Sahil hattında aydınlatma ihtiyacı ortadan kaldırılmadan, kullanılan ışığın niteliğinin değiştirilmesiyle hem ulaşım ve sürüş güvenliğinin korunması hem de deniz kaplumbağalarının doğal yaşamının desteklemeyi amaçladık. DEKAFOK işbirliğiyle insan yaşamının gerektirdiği aydınlatma ihtiyacı ile doğal yaşamın korunmasını aynı noktada buluşturan uygulama, ilk sezonunda elde edilen sonuçların ardından imzalanan protokolle sürdürülebilir bir koruma modeline dönüştürdük"
Beyaz ışık yerine özel kırmızı LED armatürler kullanıldı
Deniz kaplumbağalarının özellikle yumurtadan yeni çıkan yavruları, suya ulaşırken doğanın sunduğu ışık kaynaklarından faydalanıyor. Buna karşın yapay ve parlak ışıklar yavruların yönlerini kaybetmesine yol açabiliyor. Sarı ile beyaz ışıkların etkisiyle deniz rotası yerine karaya yönelen yavrular, yuvalama bölgelerinden uzaklaşarak hayatlarını tehlikeye atan olumsuz şartlarla karşı karşıya kalabiliyor.
Kırmızı LED aydınlatma altyapısı bu zararlı etkileri en aza indirmeyi hedefliyor. DEKAFOK ve AEDAŞ iş birliğiyle devreye alınan sistem sayesinde, sahillerdeki ışıklandırmanın deniz kaplumbağalarının doğal yönelim mekanizmalarını bozmayacak biçimde uyarlanması sağlandı. Böylece yavruların ay ışığının kılavuzluğunda denize ilerlemesi ve yapay aydınlatmalara doğru gitmesinin önüne geçildi. Kıyı Koruma Derneği (DEKAFOK) ile Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş. (AEDAŞ) ortaklığında Manavgat'ın Side ve Titreyengöl-Sorgun sahillerinde yürütülen kapsamlı çalışma çerçevesinde, klasik sokak armatürleri özel kırmızı LED'lerle değiştirildi.
