Antalya’nın Belek sahilinde yürütülen deniz kaplumbağalarını koruma çalışmaları sırasında karşılaşılan bir caretta caretta, bilim dünyasında dikkat çeken bir araştırmanın konusu oldu. Doğuştan bir arka yüzgeci gelişmeyen ve DOA adı verilen deniz kaplumbağası, uydu takip cihazıyla izlenmeye başlandı. 25 Temmuz’da Belek sahilinden denize bırakılan DOA’nın, Akdeniz’de yaklaşık 541 kilometrelik yol kat ederek Lübnan kıyılarına ulaştığı belirlendi.
Uydu izleme cihazı takıldı
Akdeniz'in en büyük caretta caretta yuvalama alanlarından Antalya'nın Belek kumsalında, Ekolojik Araştırmalar Derneği (EKAD) tarafından 32 yıldır yürütülen deniz kaplumbağalarını koruma çalışmalarında, bilim dünyası açısından dikkat çekici bir gelişme yaşandı. Boğazkent kumsalında yumurtlamak için karaya çıkan yetişkin bir caretta carettanın arka yüzgeçlerinden birinin bulunmadığı fark edildi. 'DOA' adı verilen kaplumbağanın, yapılan veteriner hekim muayenesi ve röntgen incelemesi sonucunda yüzgecini sonradan kaybetmediği, bu şekilde dünyaya geldiği belirlendi. DOA'ya uydu izleme cihazı takılarak denizdeki hareketlerinin ve göç davranışlarının bilimsel olarak takip edilmesine karar verildi.
Belek'ten Lübnan'a uzanan göç rotası
Belek’teki turizm tesislerinin desteğiyle DOA’ya uydu takip cihazı takıldı. 25 Temmuzda denize bırakılmasının ardından hareketleri izlenen kaplumbağanın, Kıbrıs’ın güneyinden geçerek Doğu Akdeniz’e yöneldiği ve Lübnan kıyılarına ulaştığı görüldü. Uydu haritasında son konumunun Belek’e kuş uçuşu 541 kilometre uzaklıkta olduğu kaydedildi. DOA’nın göç ve kışlama hareketleri uydu verileriyle takip edilmeyi sürdürüyor.
Bilimsel kayıtlarda bir ilk
EKAD Yönetim Kurulu Üyesi ve Ordu Üniversitesi’nden Prof. Dr. Onur Candan, DOA’nın bilimsel açıdan bilinen örneklerden ayrıldığını belirtti. Doğuştan bir uzvunun gelişmemesi durumunun “amelik” olarak tanımlandığını aktaran Candan, literatürde bu özellikteki bir deniz kaplumbağasına ilişkin bilimsel yayın veya rapor bulunmadığını söyledi.
Candan,
“Şu ana kadar literatürde amelik bir bireyle ilgili herhangi bir yayın yok. Bildirilmiş bir rapor yok. Yuvalamaya çıkan ampute bireyler var. Ama amelik birey yok”
ifadelerini kullandı.
DOA’nın, uydu cihazıyla takip edilen dünyadaki bilinen ilk ve tek deniz kaplumbağası olduğunu kaydeden Candan, doğada benzer özellikte başka bireylerin bulunabileceğini ancak bunların bilimsel olarak raporlanmış örneklerinin bilinmediğini de vurguladı.
Yumurtalarını kumsalın yüzeyine bıraktı
EKAD Başkanı Dr. Ali Fuat Canbolat, DOA’yı ilk gördüklerinde yuva açmaya çalıştığını ancak bunu başaramadığını anlattı. DOA’nın bir arka yüzgeci bulunmadığı için yeterli derinlikte yuva açamadığını söyleyen Canbolat,
“Bu hayvanın arka üyesi yok. Bu hayvanı yuva yapmaya çalışırken gördüm kumsalda. Kendi haline bıraktım. Yuvayı açamıyordu. Çünkü iki arka üyesini kullanarak açıyor bu hayvanlar. Biri var, diğeri yok. Yumurtalar hazır ve döllenmiş, bekliyor. O hayvan yumurtlamaya çıkıyor, yuvayı açamıyor. 50 santim falan olması gerekiyor. Bu 10- 15 santim ancak açabiliyor. Ve yumurtalarını oraya bırakıp gidiyor”
dedi.
DOA’nın yüzeye yakın bıraktığı yumurtalar, EKAD ekipleri tarafından alınarak uygun derinlikte hazırlanan yuvaya yerleştirildi ve koruma altına alındı.
"20 yıldır yaşam mücadelesi veriyor"
DOA’nın doğuştan bir arka yüzgeci olmamasına rağmen yetişkinliğe ulaşması ve yumurtlaması, araştırma ekibinin dikkatini çekti.
Kaplumbağanın yıllardır nasıl hareket ettiğini ve göç edip etmediğini öğrenmek istediklerini söyleyen Canbolat,
“Bu hayvan zaten o halde 20 yaşına gelmiş en azından. Yumurta da bırakıyor. Taksak mı, takmasak mı diye çok düşündüm açıkçası. Ama merakım önden geldi. Bu hayvan 20 yıldır yaşıyor, çiftleşmiş. Yumurtlamaya da çıktı. Tamam yuvayı açamadı ama hayvanın bir yaşam savaşı var. 'O izleme cihazını bu hayvana takalım' dedim. Ne yapıyor acaba? Bir yerde gezip orada kalıyor mu? Gidiyor mu? Antalya'da mı kalıyor? Yoksa bir yerlere göç ediyor mu? Evet, göç ettiğini gördük. Lübnan kıyılarına gitti”
diye konuştu.
"Doğuştan böyle bireylere amelik deniyor"
Prof. Dr. Onur Candan, ilk incelemelerde DOA’nın yüzgecini sonradan kaybetmiş olabileceğinin düşünüldüğünü, ancak yapılan kontrollerde herhangi bir yara izine rastlanmadığını belirtti. Elle yapılan muayenede de içeride kemik parçası bulunup bulunmadığının kontrol edildiğini aktaran Candan, röntgen incelemesinin ardından yüzgecin doğuştan gelişmediğinin anlaşıldığını ifade etti.
Candan,
"Sonra elle kontrol yaptık. İçeride kemik parçası var mı diye. Onu da göremeyince 'Hemen röntgenini çektirelim' dedik. Belek'teki veteriner arkadaş röntgen hizmetini verdi. Bağlantı bölgesi dahil, asetabulum deniyor bölgeye, orası dahi gelişmemiş. Doğuştan böyle bireylere amelik deniyor. Ameli bireyler. Üye hiç gelişmemiş"
dedi.
"Bu hayvanın hayatta kalması inanılmaz bir şey"
DOA’nın bugüne kadar hayatta kalmasının ve üreme dönemine ulaşmasının önemli olduğunu belirten Candan, arka ayakların deniz kaplumbağalarının hem yuva açmasında hem de denizdeki hareketlerinde önemli rol oynadığına dikkati çekti.
Candan,
"Deniz kaplumbağası gibi hem yuvalamasında hem denizdeki hareketlerinde arka ayakları çok önemli olan bir canlıda bu hayvanın doğuştan böyle olması. Sen nasıl denize gittin, o kadar şeyden kurtuldun, o kumsaldan, yuvadan nasıl çıkabildin? Yuvadan çıkarken de arka ayaklar çok önemli. Ve sen yıllardır gelip, sahillere nasıl yumurtluyorsun? Bu hayvanın hayatta kalması inanılmaz bir şey. Zaten bu başlı başına bir hikaye"
ifadelerini kullandı.
"Baktığımızda göç rotası oldukça düzenli"
DOA’nın uydu verilerinin ayrıntılı analizleri ise henüz tamamlanmadı. Araştırma ekibi, kaplumbağanın günlük hareketlerini, katettiği mesafeleri ve aktivite sürelerini diğer caretta carettaların verileriyle karşılaştıracak. Candan, şu ana kadar göç rotasının düzenli göründüğünü ancak hareket ve aktivite ölçümlerine ilişkin kesin değerlendirme yapmak için analizlerin tamamlanması gerektiğini belirtti.
Candan konuşmasının devamında,
"DOA'nın mesela günlük aktivitelerini, kaplumbağaların günlük aktivite süreleri bellidir, gidecekleri mesafeler vesaire bunlar belli. Zaten bu verileri de topluyoruz. DOA'nın mesela verilerini çok merak ediyorum o açıdan. Takibi tamamlandığında ya da analizleri yaptığımızda çıkacak ortaya. Diğer kaplumbağalardan hiçbir eksiği yok mu acaba? Aynı hızda mı gidiyor, günlük mesafeleri aynı şekilde mi katediyor? Şu an baktığımızda göç rotası oldukça düzenli. Aktivite bazında bir sıkıntı görünmüyor ama aktivite sayılarını henüz hazırlamadık. O nedenle net bir şey söyleyemiyorum"
dedi.
