Türkiye genelinde milyonlarca insanı yakından ilgilendiren çok önemli bir sosyal güvenlik hamlesi nihayet Meclis gündemine taşındı. Yıllardır biriken ve ödenemez duruma gelen genel sağlık sigortası prim borçları için hazırlanan yeni torba yasa teklifi, uzun süredir bu yükün altında ezilen vatandaşlar için adeta bir umut ışığı oldu. Özellikle ekonomik olarak zorluk çeken ve sağlık hizmetlerinden mahrum kalma riski taşıyan kişileri hedefleyen bu düzenleme, geçmiş döneme ait borçların tamamen ortadan kaldırılmasını amaçlıyor.
Meclis Başkanlığına sunulan yeni kanun teklifinin detaylarına göre, 1 Ocak 2017 tarihinden önceye ait olup bir türlü ödenemeyen tüm genel sağlık sigortası prim borçlarının tahsilinden vazgeçilmesi öngörülüyor. Sadece ana borç tutarıyla sınırlı kalmayacak olan bu affın kapsamında, borçların üzerine biriken gecikme cezaları, gecikme zamları ve diğer tüm feri alacaklar da sıfırlanacak. Bu sayede, yıllardır sistemde borçlu göründüğü için resmi olarak sıkıntı yaşayan yaklaşık 1 milyon vatandaş, büyük bir mali yükten kurtulmuş olacak.
Kapsama Giren Vatandaşlar Ve Şartlar Neler?
Hazırlanan bu yasal düzenleme, doğrudan 5510 sayılı Kanun'un 60'ıncı maddesinin birinci fıkrasının g bendi kapsamında yer alan genel sağlık sigortalılarını hedefliyor. Bu kategoride bulunan kişiler, herhangi bir sigortalı işte çalışmayan, başka bir sigortalının üzerinden sağlık hizmeti alamayan ve bu nedenle kendi primini cebinden ödemek zorunda kalan vatandaşlardan oluşuyor. Gelir testine hiç girmemiş olanlar ile gelir testine girip ödeme gücü olmadığını kanıtlayamayanlar arasında hiçbir ayrım yapılmıyor.
Teklif metninde borcun neden ödenemediği ya da zamanında hangi şartlarda tahakkuk ettiği gibi detaylar aranmıyor. Ancak işçi statüsünde çalışanlar, esnaflar, çiftçiler ve memurlar yani 4a, 4b ve 4c kategorisindeki sigortalıların ve işverenlerin prim borçları bu düzenlemenin tamamen dışında tutuluyor. Yani sağlanan bu af yalnızca kendi primini ödemek zorunda kalan ve herhangi bir sosyal güvencesi bulunmayan belirli bir kesimi kapsıyor.
Tarih Sınırının Gerekçesi Ve Zaman Aşımı
Düzenleme metninde milat olarak 1 Ocak 2017 tarihinin seçilmesi, sosyal güvenlik mevzuatındaki önemli bir yapısal değişikliğe dayanıyor. 2017 yılında yürürlüğe giren 6824 sayılı Kanun ile birlikte, g bendi kapsamındaki sigortalıların primleri tek bir sabit tutara bağlanmış ve karmaşık yapı ortadan kaldırılmıştı. Bu tarihten önceki dönemde ise borçlar, kişinin gelir testi sonucuna göre değişkenlik gösteren ve genellikle oldukça yüksek rakamlardan oluşan tutarlar üzerinden hesaplanıyordu.
Sosyal güvenlik alacaklarında uygulanan 10 yıllık zaman aşımı süresi göz önünde bulundurulduğunda, 2017 öncesine ait bu eski borçların tahsil edilme kabiliyetinin neredeyse kalmadığı görülüyor. Devlet, tahsil edilemeyen ve vatandaşların sırtında kronik bir sorun haline gelen bu borçları defterlerden tamamen söküp atarak sistemi rahatlatmayı hedefliyor. Böylelikle hem kurum alacak takip maliyetlerinden kurtulacak hem de vatandaşlar temiz bir sayfayla yola devam edebilecek.
Uygulama Süreci Ve Ödenen Paraların Durumu
Meclis'e sunulan kanun teklifinde vatandaşların borçların silinmesi için herhangi bir resmi başvuru yapması şartı aranmıyor. Kanun maddesi doğrudan tahsilattan vazgeçilmeyi hükme bağladığı için, ilgili düzenleme resmileştiğinde söz konusu borçların sistemden otomatik olarak silinmesi bekleniyor. Vatandaşların ekstra bir dilekçe vermesine gerek kalmadan e-Devlet sistemi üzerinden borçlarının sıfırlandığını görmesi öngörülüyor.
Öte yandan, geçmiş dönemde bu borçları kendi imkânlarıyla ya da yapılandırma paketleriyle ödemiş olan vatandaşlar için herhangi bir iade veya mahsup işlemi yapılmayacak. Teklif bu konuda oldukça net bir tutum sergiliyor ve yasanın yayım tarihine kadar ödenmiş olan paraların geri verilmeyeceğini belirtiyor. Bu durum, borcunu zamanında ödeyenler ile ödemeyenler arasında bir tartışma yaratsa da, kanunun temel mantığı geçmişteki tahsilatları koruma üzerine kurulmuş bulunuyor.
